Η ενέργεια αναδεικνύεται πλέον σε βασικό πυλώνα της γεωπολιτικής, της οικονομικής ανάπτυξης και της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας. Η κλιματική κρίση, η αστάθεια στις διεθνείς αγορές καυσίμων, η επιστροφή του κρατικού παρεμβατισμού και η ραγδαία ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης δημιουργούν ένα νέο περιβάλλον, στο οποίο η ενεργειακή ασφάλεια αποκτά στρατηγική σημασία για τις χώρες της Ευρώπης και ιδιαίτερα για την Ελλάδα.
Αυτό ήταν το κυρίαρχο μήνυμα της εκδήλωσης με θέμα «Το διεθνές περιβάλλον και οι προκλήσεις για την Ελλάδα του 2030», που διοργάνωσε στα Χανιά το Ινστιτούτο Δημοκρατίας «Κωνσταντίνος Καραμανλής». Αν και η συζήτηση κάλυψε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων –από τη γεωπολιτική έως την οικονομία και τη δημοκρατία– η ενέργεια διαπέρασε σχεδόν όλες τις παρεμβάσεις, καθώς αναδείχθηκε σε κοινό παρονομαστή των εξελίξεων.
Η κλιματική κρίση αλλάζει τον ενεργειακό χάρτη
Η βουλευτής Χανίων και πρώην υπουργός Εξωτερικών, Ντόρα Μπακογιάννη, περιέγραψε ένα διεθνές περιβάλλον όπου οι παραδοσιακές ισορροπίες έχουν ανατραπεί και η Ευρώπη καλείται να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην κλιματική κρίση, επισημαίνοντας ότι οι επιπτώσεις της δεν περιορίζονται πλέον στο περιβάλλον αλλά επηρεάζουν άμεσα την οικονομία, τις μεταφορές και την ενεργειακή επάρκεια.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε τη χαμηλή στάθμη του Ρήνου, η οποία έχει περιορίσει σημαντικά τις ποτάμιες μεταφορές στη βιομηχανική καρδιά της Ευρώπης, αυξάνοντας το κόστος των εφοδιαστικών αλυσίδων. Παράλληλα, προειδοποίησε ότι η παρατεταμένη ξηρασία απειλεί πλέον βασικές αγροτικές καλλιέργειες ακόμη και στη Βόρεια Ευρώπη, επιβαρύνοντας περαιτέρω τις οικονομίες.
Η ενεργειακή μετάβαση δεν καταργεί την ανάγκη για φυσικό αέριο
Η πρώην υπουργός Εξωτερικών υπογράμμισε ότι η πράσινη μετάβαση εξελίσσεται, ωστόσο δεν μπορεί ακόμη να καλύψει πλήρως τις αυξανόμενες ενεργειακές ανάγκες.
Όπως ανέφερε, οι διεθνείς αγορές φυσικού αερίου παραμένουν ευάλωτες, καθώς σημαντικές παραγωγικές εγκαταστάσεις –όπως στο Κατάρ– έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές, ενώ αρκετές πυρηνικές μονάδες λειτουργούν στα όρια των δυνατοτήτων τους.
Την ίδια στιγμή, η παγκόσμια ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας αυξάνεται διαρκώς, καθώς η ψηφιοποίηση, τα κέντρα δεδομένων και οι εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης απαιτούν ολοένα μεγαλύτερες ποσότητες ισχύος.
Σύμφωνα με την κ. Μπακογιάννη, η Ελλάδα έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο στην ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, με μεγάλο μέρος των αναγκών να καλύπτεται ήδη από εγχώρια παραγωγή. Ωστόσο, επισήμανε ότι η αποθήκευση ενέργειας εξακολουθεί να αποτελεί τον αδύναμο κρίκο της ενεργειακής μετάβασης, ενώ το φυσικό αέριο θα συνεχίσει να διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο ως καύσιμο μετάβασης.
GSI: Ενεργειακή υποδομή με ισχυρό γεωπολιτικό αποτύπωμα
Ξεχωριστή αναφορά έκανε στο έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης GSI, τονίζοντας ότι η συμμετοχή της Γαλλίας προσδίδει ιδιαίτερη στρατηγική βαρύτητα.
Όπως σημείωσε, το έργο δεν αφορά μόνο τη διαφοροποίηση των πηγών ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά ενισχύει συνολικά τη θέση της Ελλάδας στον ενεργειακό χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου και αποτελεί σαφές μήνυμα ότι η χώρα επενδύει στην ενεργειακή της ασφάλεια μέσα από διεθνείς συνεργασίες.
Η Ευρώπη καλείται να αποκτήσει κοινή ενεργειακή και βιομηχανική στρατηγική
Η Ντόρα Μπακογιάννη υποστήριξε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να εγκαταλείψει τις αποσπασματικές πολιτικές και να προχωρήσει σε κοινές στρατηγικές επιλογές.
Επικαλούμενη τις προτάσεις του Μάριο Ντράγκι, σημείωσε ότι η Ευρώπη χρειάζεται λιγότερη γραφειοκρατία, μεγαλύτερη ευελιξία στις επενδύσεις και ισχυρότερη κοινή βιομηχανική πολιτική, τόσο στην άμυνα όσο και στις νέες τεχνολογίες.
Στο ίδιο πλαίσιο υποστήριξε ότι η Ευρώπη πρέπει να αποκτήσει και ισχυρή παρουσία στην Τεχνητή Νοημοσύνη, δημιουργώντας ευρωπαϊκούς τεχνολογικούς «πρωταθλητές» που θα μπορούν να ανταγωνιστούν τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα.
Πελαγίδης: Η ενεργειακή ασφάλεια εντάσσεται στον νέο οικονομικό εθνικισμό
Ο υποδιοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Θεόδωρος Πελαγίδης, τοποθέτησε τις ενεργειακές εξελίξεις μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της μετάβασης από την παγκοσμιοποίηση σε έναν νέο οικονομικό εθνικισμό.
Όπως εξήγησε, οι κυβερνήσεις δεν ενδιαφέρονται πλέον αποκλειστικά για τη μείωση του κόστους παραγωγής αλλά για την ασφάλεια των κρίσιμων αλυσίδων εφοδιασμού, στις οποίες η ενέργεια καταλαμβάνει πλέον κεντρική θέση.
Η επαναφορά της βιομηχανικής πολιτικής, οι κρατικές παρεμβάσεις και η αναδιάταξη των παραγωγικών δραστηριοτήτων αποτελούν, σύμφωνα με τον ίδιο, ενδείξεις ότι το κριτήριο της ενεργειακής και οικονομικής ασφάλειας υπερισχύει πλέον της απόλυτης αποδοτικότητας.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη αυξάνει τη ζήτηση για ενέργεια
Ο κ. Πελαγίδης ανέδειξε και μία διάσταση που αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία: τη σύνδεση της Τεχνητής Νοημοσύνης με την ενεργειακή κατανάλωση.
Οι επενδύσεις εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων που πραγματοποιούν οι μεγάλοι τεχνολογικοί όμιλοι για υποδομές AI δεν αφορούν μόνο λογισμικό, αλλά και τεράστιες ενεργειακές απαιτήσεις για τη λειτουργία data centers και υπερυπολογιστικών συστημάτων.
Η νέα αυτή πραγματικότητα, εκτίμησε, θα επηρεάσει τόσο τις τιμές της ενέργειας όσο και τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα των οικονομιών που δεν θα μπορέσουν να εξασφαλίσουν επαρκείς και οικονομικές ενεργειακές υποδομές.
Ατσαλάκης: Η Ελλάδα μπορεί να εξελιχθεί σε ενεργειακό κόμβο
Από την πλευρά του, ο αναπληρωτής καθηγητής του Πολυτεχνείου Κρήτης, Γιώργος Ατσαλάκης, υποστήριξε ότι οι ενεργειακές διασυνδέσεις αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη γεωπολιτική σημασία.
Αναφέρθηκε στα έργα GSI, GREGY, EastMed και στον Κάθετο Διάδρομο, σημειώνοντας ότι δημιουργούν τις προϋποθέσεις ώστε η Ελλάδα να εξελιχθεί σε κρίσιμο ενεργειακό κόμβο μεταξύ Ανατολικής Μεσογείου, Βαλκανίων και Ευρώπης.
Κατά τον ίδιο, η ενεργειακή πολιτική δεν μπορεί πλέον να αποσυνδεθεί από τη γεωστρατηγική, καθώς οι χώρες επιδιώκουν να ελέγξουν κρίσιμες υποδομές και εφοδιαστικές αλυσίδες.
Υποστήριξε ακόμη ότι το νέο κριτήριο της διεθνούς οικονομίας δεν είναι αποκλειστικά η αποδοτικότητα, αλλά η ανθεκτικότητα απέναντι στις διεθνείς κρίσεις.
Επενδύσεις, δίκτυα και αποθήκευση
Κοινή συνισταμένη των παρεμβάσεων ήταν ότι η Ελλάδα διαθέτει σημαντικές δυνατότητες να ενισχύσει τον ρόλο της στον νέο ενεργειακό χάρτη, υπό την προϋπόθεση ότι θα επιταχύνει τις επενδύσεις σε κρίσιμες υποδομές.
Η ανάπτυξη των δικτύων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, οι διεθνείς ηλεκτρικές διασυνδέσεις, οι υποδομές αποθήκευσης, η περαιτέρω διείσδυση των ΑΠΕ και η ενίσχυση της μεταποίησης αναδείχθηκαν ως βασικές προτεραιότητες για τη χώρα.
Παράλληλα, επισημάνθηκε ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν αποτελεί αποκλειστικά περιβαλλοντική επιλογή αλλά και ζήτημα οικονομικής ανταγωνιστικότητας, γεωπολιτικής επιρροής και εθνικής ασφάλειας.
Το νέο ενεργειακό δόγμα
Η συζήτηση στα Χανιά ανέδειξε ότι η ενέργεια εισέρχεται σε μια νέα εποχή, όπου οι αποφάσεις δεν λαμβάνονται μόνο με βάση το κόστος ή τις εκπομπές άνθρακα.
Η κλιματική κρίση, η ασφάλεια των εφοδιαστικών αλυσίδων, οι αυξανόμενες ανάγκες της ψηφιακής οικονομίας και της Τεχνητής Νοημοσύνης, αλλά και ο εντεινόμενος γεωπολιτικός ανταγωνισμός, διαμορφώνουν ένα νέο ενεργειακό δόγμα.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα φιλοδοξεί να αξιοποιήσει τη γεωγραφική της θέση, τις διεθνείς ενεργειακές διασυνδέσεις και την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ώστε να ενισχύσει τον ρόλο της ως πυλώνας ενεργειακής ασφάλειας στην ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και της Ανατολικής Μεσογείου.
