Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σήμερα σε μια διαδικασία συζήτησης και αναθεώρησης του Ευρωπαϊκού Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (EU ETS). Η επίτευξη των κλιματικών στόχων και της απανθρακοποίησηςπαραμένει με βάση πηγές Του ΥΠΕΝ κυρίαρχη προτεραιότητα, ωστόσο οι σημερινές γεωπολιτικές και οικονομικές εξελίξεις καθιστούν εξίσου επιτακτική την ανάγκη ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας, της βιομηχανικής παραγωγής και της ενεργειακής ασφάλειας.
Η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για την ανταγωνιστικότητα και την καθαρή βιομηχανία αναγνωρίζει οπως τονίζεται ότι η βιώσιμημετάβαση μπορεί να είναι επιτυχής μόνο εφόσον συνοδεύεται από ισχυρή παραγωγική βάση, προσιτό ενεργειακό κόστος, επενδύσεις και κοινωνική συνοχή. Στο πλαίσιο αυτό, η επικείμενη αναθεώρηση του ETS αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις της επόμενης περιόδου.
Κοινή πρωτοβουλία
Η Ελλάδα, μαζί με την Ιταλία, την Πολωνία, τη Βουλγαρία, την Κύπρο, την Τσεχία, την Εσθονία, την Ουγγαρία, τη Ρουμανία και τη Σλοβακία, συνυπογράφει κοινή πρωτοβουλία ενόψει της αναθεώρησης του ETS, συμβάλλοντας ενεργά στη διαμόρφωση μιας πιο ισορροπημένης και αποτελεσματικής ευρωπαϊκής προσέγγισης. Με την πλειοψηφία αυτών των κρατών πετύχαμε ήδη, στο Έκτακτο Συμβούλιο Υπουργών Περιβάλλοντος στις 4 Νοεμβρίου 2025, την αναβολή του ETS2 για έναν χρόνο.
Η πρωτοβουλία δεν αμφισβητεί τον ρόλο του ETS ως του βασικού ευρωπαϊκού εργαλείου για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Αντιθέτως, επιδιώκει να διασφαλίσει ότι το σύστημα θα συνεχίσει να υπηρετεί αποτελεσματικά τους περιβαλλοντικούς στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τις νέες ευρωπαϊκές προτεραιότητες για ανταγωνιστικότητα, ενεργειακή ασφάλεια, κοινωνική συνοχή, στρατηγική αυτονομία και διατήρηση της βιομηχανικής παραγωγής εντός Ευρώπης.
Για την Ελλάδα, η αναθεώρηση του ETS έχει ιδιαίτερη σημασία αναφέρεται από το ΥΠΕΝ. Η χώρα μας υλοποιεί με συνέπεια την ενεργειακή μετάβαση, επενδύοντας στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, στις ηλεκτρικές διασυνδέσεις, στις ενεργειακές υποδομές και στην ασφάλεια εφοδιασμού. Παράλληλα, διαθέτει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά -όπως η νησιωτικότητα, η στρατηγική σημασία της ναυτιλίας, η εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα, αλλά και η ανάγκη διατήρησης μιας ανταγωνιστικής βιομηχανικής βάσης- τα οποία πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά τον σχεδιασμό των ευρωπαϊκών πολιτικών.
Οι άξονες
Στο πλαίσιο αυτό, η ελληνική θέση με βάση πληροφορίες, στηρίζεται στις ακόλουθες επτά βασικές προτεραιότητες, οι οποίες περιλαμβάνονται στην κοινή θέση των κρατών-μελών:
1. Ρεαλιστική πορεία μείωσης των εκπομπών. Η μετάβαση πρέπει να παραμείνει φιλόδοξη αλλά και ρεαλιστική, παρέχοντας τον αναγκαίο χρόνο προσαρμογήςκαι στήριξης στη βιομηχανία και στο ενεργειακό σύστημα, ώστε να αποφευχθεί η απώλεια παραγωγικής δραστηριότητας και θέσεων εργασίας από την Ευρώπη.
2. Προστασία της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Η διατήρηση αποτελεσματικών μηχανισμών δωρεάν κατανομής δικαιωμάτων παραμένει αναγκαία μέχρι να αποδειχθεί στην πράξη η αποτελεσματικότητα του Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM), προστατεύοντας στρατηγικούς παραγωγικούς κλάδους της ελληνικής οικονομίας, κυρίως ως προς τις εξαγωγές, όπως το αλουμίνιο, το τσιμέντο και τα διυλιστήρια.
3. Αναγνώριση των εθνικών ιδιαιτεροτήτων. Η αναθεώρηση πρέπει να λαμβάνει υπόψη διαφορετικά ενεργειακά μείγματα, το επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης και τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε κράτους-μέλους, όπως η νησιωτικότητα και το υψηλότερο κόστος μετάβασης.
4. Κοινωνικά δίκαιη εφαρμογή του ETS2. Η εφαρμογή του πρέπει να προστατεύει τα ευάλωτα νοικοκυριά και να διατηρεί την κοινωνική αποδοχή της πράσινης μετάβασης.
5. Μεγαλύτερη προβλεψιμότητα στην αγορά άνθρακα. Η σταθερότητα και η προβλεψιμότητα της τιμής του CO₂ αποτελούν βασική προϋπόθεση για επενδύσεις, τη μείωση του ενεργειακού κόστους και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας.
6. Προστασία της ανταγωνιστικότητας της ναυτιλίας και των ευρωπαϊκών λιμένων. Η αναθεώρηση πρέπει να αποτρέψει τη μεταφορά δραστηριότητας σε λιμένες τρίτων χωρών, να στηρίξει παγκόσμια λύση μέσω IMO και η Ελλάδα θα συνεχίσει να προωθεί έναν δικαιότερο τρόπο κατανομής των εσόδων του ETS στη ναυτιλία.
7. Διασφάλιση της αεροπορικής συνδεσιμότητας. Η αναθεώρηση για τις αερομεταφορές πρέπει να λαμβάνει υπόψη το διεθνές πλαίσιο (CORSIA) και να προστατεύει τη συνδεσιμότητα και τον τουρισμό.
Η ελληνική θέση είναι ξεκάθαρη: η κλιματική φιλοδοξία, η ανταγωνιστικότητα, η ενεργειακή ασφάλεια και η κοινωνική συνοχή αποτελούν συμπληρωματικούς στόχους που πρέπει να υπηρετούνται ταυτόχρονα.
Με τη συμμετοχή της στην κοινή αυτή πρωτοβουλία, όπως αναφέρεται, η Ελλάδα συμβάλλει ενεργά στη διαμόρφωση ενός σύγχρονου και αποτελεσματικού EU ETS, το οποίο θα συνεχίσει να μειώνει τις εκπομπές, ενώ θα στηρίζει την κοινωνική συνοχή, τη βιομηχανία, τη ναυτιλία, την ενεργειακή ασφάλεια και την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.
