Το «πράσινο φως» του τελευταίου Συμβουλίου Υπουργών Ενέργειας στις 26/6, στο νέο Grids Package ανοίγει τον δρόμο, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η σχετική ανακοίνωση του Συμβουλίου για μια νέα ευρωπαϊκή στρατηγική στον σχεδιασμό των ενεργειακών δικτύων, με έμφαση στις διασυνδέσεις, την ασφάλεια εφοδιασμού και την ανάπτυξη κρίσιμων υποδομών. Συγκεκριμένα, η νέα δέσμη μέτρων αναμορφώνει το ευρωπαϊκό πλαίσιο για τα διευρωπαϊκά ενεργειακά δίκτυα, με στόχο την επιτάχυνση των διασυνοριακών διασυνδέσεων, την απλούστευση των αδειοδοτικών διαδικασιών και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των ενεργειακών υποδομών. Βέβαια, παραμένει το ζήτημα της χρηματοδότησης που τίθεται πλέον εμφατικά εν όψει και της νέας προγραμματικής περίοδο.
“Η συμφωνία ανοίγει τον δρόμο για την ηλεκτροδότηση της Ευρώπης προς την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας. Επιταχύνοντας την αδειοδότηση και ενισχύοντας τις διασυνδέσεις – συμπεριλαμβανομένου του τερματισμού της ενεργειακής απομόνωσης για τα κράτη μέλη – εξασφαλίζουμε οικονομικά προσιτή, καθαρή ενέργεια και ενισχύουμε την ενεργειακή ασφάλεια για όλους τους Ευρωπαίους πολίτες. Υλοποιώντας αυτό το σημαντικό και στρατηγικό πακέτο, η κυπριακή προεδρία έχει θέσει σε εφαρμογή τις αρχές του συνθήματός της «Μια αυτόνομη Ευρώπη, ανοιχτή στον κόσμο»” τόνισε ο Μιχάλης Δαμιανός, προεδρεύων του Συμβουλίου, Υπουργός Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας της Κυπριακής Δημοκρατίας
Τρία ελληνικά έργα
Για την Ελλάδα, η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς τρία έργα στρατηγικής σημασίας περιλαμβάνονται στις οκτώ ευρωπαϊκές «Ενεργειακές Λεωφόρους» (Energy Highways), ενισχύοντας τη θέση της ως ενεργειακού κόμβου στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Πρόκειται για τον Διαβαλκανικό Αγωγό (Trans-Balkan Pipeline), του οποίου η αντίστροφη ροή αποτελεί βασικό τμήμα του Κάθετου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου, την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου (Great Sea Interconnector), η οποία θα τερματίσει την ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου, καθώς και τον άξονα ηλεκτρικών διασυνδέσεων Ουγγαρίας-Ρουμανίας-Βουλγαρίας-Ελλάδας, που αποσκοπεί στην ενίσχυση της ασφάλειας εφοδιασμού και της ενοποίησης της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Σύμφωνα, μάλιστα, με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, το νέο Grids Package φέρει έντονο ελληνικό αποτύπωμα, καθώς η Ελλάδα είχε αναδείξει ήδη από το 2023 την ανάγκη τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας να αντιμετωπίζονται ως ευρωπαϊκή και όχι αποκλειστικά εθνική υπόθεση. Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε και η επιστολή του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τον Ιανουάριο του 2025, με την οποία ζητούσε τη διαμόρφωση μιας νέας ευρωπαϊκής στρατηγικής για τις διασυνοριακές ενεργειακές υποδομές.
Όπως επισημαίνει το υπουργείο, οι ελληνικές θέσεις υποστηρίχθηκαν καθ' όλη τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων από τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου, και τον υφυπουργό Νίκο Τσάφο. Στο πλαίσιο αυτό, το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο δίνει μεγαλύτερη έμφαση στον συντονισμό των κρατών-μελών, στην επιτάχυνση των αδειοδοτήσεων, στη δικαιότερη κατανομή του κόστους των διασυνοριακών έργων και στην αντιμετώπιση των ενεργειακών διασυνδέσεων ως υποδομών στρατηγικής σημασίας για το σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Νέος σχεδιασμός
Πέρα από τα επιμέρους έργα, το Grids Package σηματοδοτεί μια συνολικότερη αλλαγή στον τρόπο σχεδιασμού των ενεργειακών υποδομών στην Ευρώπη. Οι διασυνδέσεις αντιμετωπίζονται πλέον ως υποδομές κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, με μεγαλύτερο συντονισμό μεταξύ των κρατών-μελών, ταχύτερες διαδικασίες αδειοδότησης και νέο πλαίσιο επιμερισμού του κόστους των διασυνοριακών επενδύσεων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαρακτηρίζει τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας «ραχοκοκαλιά» της ευρωπαϊκής ενεργειακής αγοράς. Σήμερα, το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό δίκτυο εκτείνεται σε περισσότερα από 11 εκατομμύρια χιλιόμετρα, αποτελώντας ένα από τα μεγαλύτερα και πιο αξιόπιστα διασυνδεδεμένα συστήματα παγκοσμίως.
Κορυφώνεται το ενδιαφέρον
Την ίδια στιγμή, οι ανάγκες αυξάνονται με ταχείς ρυθμούς. Η ενεργειακή μετάβαση, η ηλεκτροκίνηση, ο εξηλεκτρισμός της βιομηχανίας και η συνεχής ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας έχουν οδηγήσει σε πρωτοφανή αύξηση των αιτημάτων σύνδεσης νέων έργων στα δίκτυα.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, περίπου το 40% των δικτύων διανομής στην Ευρώπη είναι ηλικίας άνω των 40 ετών, ενώ η διασυνοριακή μεταφορική ικανότητα ηλεκτρικής ενέργειας θα πρέπει να διπλασιαστεί έως το 2030. Για τον λόγο αυτό εκτιμάται ότι θα απαιτηθούν επενδύσεις εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ τις επόμενες δεκαετίες, προκειμένου να εκσυγχρονιστούν και να επεκταθούν τα ευρωπαϊκά δίκτυα.
