Επιδότηση ενέργειας για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, μείωση του ΦΠΑ σε φωτοβολταϊκά-αντλίες θερμότητας, κίνητρα για ηλεκτρικά οχήματα αλλά και δέσμη παρεμβάσεων στις μεταφορές, με δωρεάν μετακινήσεις στα δημόσια μέσα, αντικατάσταση των αεροπορικών επαγγελματικών ταξιδιών από σιδηροδρομικά και ώθηση του car-sharing, περιλαμβάνει η εργαλειοθήκη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την αντιμετώπιση των συνεπειών της ενεργειακής κρίσης μετά τις πολεμικές επιχειρήσεις στον Κόλπο.
Η Ευρ. Επιτροπή ανακοίνωσε 54 συγκεκριμένα μέτρα, τα οποία μπορούν να λάβουν τα κράτη μέλη για την προστασία των καταναλωτών και της βιομηχανίας από αιφνίδιες υψηλές αυξήσεις των τιμών, περιορίζοντας έτσι τον επακόλουθο κοινωνικοοικονομικό αντίκτυπο.
Παράλληλα, παρέθεσε τις δράσεις που έχουν αναλάβει ήδη συγκεκριμένα κράτη-μέλη και μπορούν να επεκταθούν και σε άλλα για την άμεση ανακούφιση των καταναλωτών. Σ’ αυτές περιλαμβάνονται εισοδηματική στήριξη, ενεργειακά κουπόνια (μεταξύ άλλων για την αντικατάσταση λεβήτων), κοινωνικά τιμολόγια, μείωση των ειδικών φόρων κατανάλωσης στην ηλεκτρική ενέργεια και μειώσεις του ΦΠΑ για αντλίες θερμότητας, ηλιακούς φωτοβολταϊκούς συλλέκτες και συναφείς συσσωρευτές μικρής κλίμακας, καθώς και φορολογικά κίνητρα για ηλεκτρικά οχήματα.
Αναλυτικά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει τα εξής μέτρα για άμεση στήριξη των πολιτών:
Προστασία ευάλωτων νοικοκυριών
1.Αύξηση της παροχής στοχευμένων ενεργειακών κουπονιών για ευάλωτα νοικοκυριά.
2. Εφαρμογή, εάν κριθεί απαραίτητο, στοχευμένων προσωρινών ρυθμιζόμενων τιμών για ευάλωτα και ενεργειακά φτωχά νοικοκυριά (κοινωνικά τιμολόγια).
3. Πλήρως ή μερικώς στοχευμένες μειώσεις των ειδικών φόρων κατανάλωσης στην ηλεκτρική ενέργεια για ενεργειακά φτωχά και ευάλωτα νοικοκυριά.
Αποδοτική χρήση της θέρμανσης και του κλιματισμού
4. Προσαρμογή των προεπιλεγμένων ρυθμίσεων σε λέβητες συμπύκνωσης και κεντρικά συστήματα κλιματισμού σε δημόσια κτίρια, με σκοπό την αύξηση της αποδοτικότητας και τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας για θέρμανση, ψύξη και θέρμανση νερού.
5. Υποχρέωση των ενοίκων εμπορικών κτιρίων να προσαρμόζουν τις προεπιλεγμένες ρυθμίσεις σε λέβητες συμπύκνωσης και κεντρικά συστήματα κλιματισμού, με σκοπό την αύξηση της αποδοτικότητας.
6. Ενθάρρυνση των ενοίκων ιδιωτικών κτιρίων κατοικιών να διατηρούν τις θερμοκρασίες των λεβήτων συμπύκνωσης κάτω από τους 50 βαθμούς.
Υποστήριξη της ταχείας εξάπλωσης καθαρών και ενεργειακά αποδοτικών τεχνολογιών στα νοικοκυριά, συμπεριλαμβανομένων μέτρων ενεργειακής απόδοσης και θέρμανσης νερού
7. Εισαγωγή στοχευμένων φορολογικών κινήτρων ή/και οικονομικής στήριξης, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνικής μίσθωσης, για ευάλωτα νοικοκυριά, με σκοπό την ταχεία εξάπλωση εύκολων στην εγκατάσταση, καθαρών και αποδοτικών τεχνολογιών, όπως φορητών μπαταριών, φωτοβολταϊκών πάνελ, αντλιών θερμότητας και παραθύρων υψηλής απόδοσης.
8. Χρήση κοινωνικών τιμολογίων και επιδομάτων-μπόνους για την ταχεία αντικατάσταση λεβήτων που λειτουργούν με ορυκτά καύσιμα.
9. Άρση των νομικών εμποδίων για την ασφαλή ανάπτυξη τεχνολογιών σύνδεσης «πίσω από τον μετρητή» με σκοπό τη μείωση του κόστους του συστήματος και την ενθάρρυνση της διαλειτουργικότητας και της ευελιξίας.
10. Εισαγωγή φορολογικών κινήτρων ή/και επιδοτήσεων για τους καταναλωτές, ώστε να αντικαταστήσουν παλιές ή μη αποδοτικές συσκευές μαγειρέματος που λειτουργούν με φυσικό αέριο με ηλεκτρικές συσκευές.
Αποτροπή διακοπών παροχής ενέργειας
11. Εφαρμογή προσωρινής απαγόρευσης των διακοπών παροχής ενέργειας.
12. Υποστήριξη της χρηματοοικονομικής σταθερότητας των προμηθευτών μέσω ορθής διαχείρισης κινδύνου και αποτελεσματικών μηχανισμών προμηθευτή τελευταίας προσφυγής.
13. Διασφάλιση ότι οι προμηθευτές ενέργειας παρέχουν στους πελάτες συμβουλές για το «βέλτιστο τιμολόγιο» με βάση τη χρήση και εκδίδουν «προειδοποιήσεις» όταν η κατανάλωση αυξάνεται απότομα ή όταν προκύπτουν κίνδυνοι μη πληρωμής
Διευκόλυνση της αλλαγής παρόχου και ευελιξία της ζήτησης
14. Διασφάλιση ότι οι καταναλωτές μπορούν εύκολα να μεταβούν σε φθηνότερα συμβόλαια και να έχουν πρόσβαση σε ουδέτερα και διαφανή εργαλεία σύγκρισης τιμών, ώστε να επιλέγουν τα καλύτερα τιμολόγια και συμβόλαια.
15. Άρση των εμποδίων για τις εταιρείες που επιβραβεύουν τους πελάτες που μετατοπίζουν την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας από τις ώρες αιχμής σε ώρες που η τιμή είναι φθηνότερη.
Προώθηση της αυτοκατανάλωσης και των ενεργειακών κοινοτήτων
16. Εφαρμογή των συστάσεων της Επιτροπής σχετικά με την αυτοκατανάλωση και τις ενεργειακές κοινότητες σε εθνικό επίπεδο.
17. Υποστήριξη και περαιτέρω διευκόλυνση της αυτοκατανάλωσης και των ενεργειακών κοινοτήτων μέσω της χορήγησης φορολογικών κινήτρων και/ή επιδοτήσεων, μεταξύ άλλων με τη χρήση εγγυήσεων και κονδυλίων της ΕΕ για τη στήριξη των ενεργειακών κοινοτήτων
Ευαισθητοποίηση της κοινωνίας
18. Παροχή δωρεάν συμβουλών και πιστοποιητικών ενεργειακής απόδοσης, μαζί με συστάσεις για μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας.
19. Υποστήριξη ενημερωτικών εκστρατειών με στόχο την ενθάρρυνση του κοινού και των ΜΜΕ να εξοικονομούν ενέργεια.
Καινοτόμες πρακτικές χρηματοδότησης και εταιρείες παροχής ενεργειακών υπηρεσιών (ESCO)
20. Υποστήριξη της ανάπτυξης και της ταχείας εφαρμογής καινοτόμων μηχανισμών χρηματοδότησης και χρηματοοικονομικών προϊόντων που υποστηρίζουν την ταχεία υιοθέτηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, της αποθήκευσης, των μέτρων ενεργειακής απόδοσης και των δραστηριοτήτων των εταιρειών παροχής ενεργειακών υπηρεσιών (ESCO).
21. Ενεργειακοί έλεγχοι και μείωση της απώλειας θερμότητας.
22. Παροχή κινήτρων για ενεργειακούς ελέγχους και υιοθέτηση των πιο αποτελεσματικών και οικονομικά αποδοτικών συστάσεων για την αντιμετώπιση της απώλειας θερμότητας από διεργασίες υψηλής θερμοκρασίας.
23. Ενθάρρυνση των εταιρειών να εφαρμόσουν τα μέτρα που προσδιορίστηκαν από τους ενεργειακούς ελέγχους με συγκεκριμένη περίοδο απόσβεσης (π.χ. τρία έτη).
24. Διενέργεια επιτόπιων ελέγχων και συντήρηση των συστημάτων θερμικής θέρμανσης για τη μείωση της σπατάλης.
Αντικατάσταση αναποτελεσματικών ηλεκτροκινητήρων και προώθηση της μετάβασης σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας επί τόπου
25. Εισαγωγή στοχευμένων φορολογικών κινήτρων και/ή επιδοτήσεων για την επιτάχυνση της αντικατάστασης αναποτελεσματικών συστημάτων ηλεκτροκινητήρων στη βιομηχανία.
26. Εισαγωγή φορολογικών κινήτρων και/ή επιδοτήσεων για την επιτάχυνση της αντικατάστασης συστημάτων που βασίζονται σε ορυκτά καύσιμα με πιο οικονομικά αποδοτικά συστήματα που βασίζονται σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Αγρoτικός τομέας
27. Συνεχής υποστήριξη της παραγωγής βιοαερίου και βιομεθανίου.
28. Ενθάρρυνση της εγκατάστασης καθαρών και αποδοτικών ενεργειακών συστημάτων σε επίπεδο αγροκτημάτων.
29. Διευκόλυνση της χρήσης ανακυκλωμένων θρεπτικών ουσιών (λιπασμάτων).
Μεταφορές
30. Προώθηση των δημόσιων μεταφορών και των σιδηροδρόμων
31. Μείωση του κόστους των δημόσιων μεταφορών ή/και παροχή δωρεάν πρόσβασης σε συγκεκριμένες κατηγορίες ατόμων, όπως τους πιο ευάλωτους.
32. Προώθηση της χρήσης των σιδηροδρόμων για επαγγελματικά ταξίδια και για τη μεταφορά εμπορευμάτων.
Προώθηση εναλλακτικών λύσεων αντί της μετακίνησης με αυτοκίνητο σε αστικές και περιαστικές περιοχές
33. Κρατική στήριξη για την κοινή χρήση ποδηλάτων και άλλες λύσεις μικροκινητικότητας και εισαγωγή κινήτρων (όπως επιδοτήσεις ή φορολογικά) για την αγορά ποδηλάτων.
34. Να αναπτυχθούν περαιτέρω οι υποδομές για ποδηλασία και περπάτημα και να διευκολυνθεί η μεταφορά ποδηλάτων στα μέσα μαζικής μεταφοράς.
35. Να δοθούν κίνητρα για το «τελευταίο μίλι» στις παραδόσεις προϊόντων με ποδήλατα μεταφοράς φορτίων ή μικρότερα ηλεκτρικά οχήματα παράδοσης.
Προώθηση της κοινής χρήσης αυτοκινήτων
36. Να δημιουργηθούν αποκλειστικές λωρίδες κυκλοφορίας και αποκλειστικές θέσεις στάθμευσης για οχήματα τα οποία μεταφέρουν περισσότερους του ενός.
Υποστήριξη της υιοθέτησης ηλεκτρικών και πιο αποδοτικών αυτοκινήτων, φορτηγών, φορτηγών και λεωφορείων
37. Εισαγωγή, συνέχιση ή επέκταση της κρατικής στήριξης για την αγορά οχημάτων μηδενικών εκπομπών, συμπεριλαμβανομένων των εταιρικών στόλων.
38. Εξαίρεση των βαρέων οχημάτων μηδενικών εκπομπών από τα διόδια, σύμφωνα με την Οδηγία Eurovignette.
39. Επιτάχυνση της ανάπτυξης υποδομών φόρτισης προσβάσιμων στο κοινό, ιδίως υποδομών φόρτισης αφιερωμένων σε βαρέα οχήματα.
40. Υποστήριξη της εγκατάστασης ιδιωτικής υποδομής φόρτισης μέσω της παροχής στοχευμένων φορολογικών κινήτρων ή επιδοτήσεων.
41. Διασφάλιση ότι οι ανάγκες σύνδεσης βαρέων οχημάτων στο δίκτυο εκφράζονται με σαφήνεια και εγκαίρως από τον τομέα της κινητικότητας, αποφεύγοντας τις κερδοσκοπικές προβλέψεις αναγκών, προς τους διαχειριστές συστημάτων διανομής ηλεκτρικής ενέργειας και τις δημόσιες αρχές, και ότι αυτές ενσωματώνονται στις αντίστοιχες διαδικασίες σχεδιασμού και στον σχεδιασμό ανάπτυξης του δικτύου, ώστε να διασφαλίζονται προληπτικές επενδύσεις στο δίκτυο και ταχύτερες συνδέσεις. Διασφάλιση της διαφάνειας όσον αφορά τη χωρητικότητα φιλοξενίας του δικτύου και τον προληπτικό σχεδιασμό του δικτύου σε επίπεδο ΔΔΔ (Διαχειριστών Δικτύων Διανομής) σε σχέση με τις αναμενόμενες επενδυτικές ανάγκες για την ηλεκτροκίνηση του τομέα των μεταφορών και επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης για τα αντίστοιχα έργα δικτύου και υποδομών φόρτισης
42. Αύξηση της χρήσης ηλεκτρικών οχημάτων στις δημόσιες μεταφορές.
Προώθηση πιο αποδοτικών πρακτικών οδήγησης και λειτουργίας των φορτηγών οχημάτων και των διανομών εμπορευμάτων
43. Προώθηση αλλαγών στη συμπεριφορά, ευαισθητοποίηση και προσφορά εκπαιδευτικών προγραμμάτων σχετικά με την οικολογική οδήγηση.
44. Διευκόλυνση της χρήσης ρητρών αναπροσαρμογής τιμών καυσίμων στις συμβάσεις οδικών μεταφορών.
45. Διασφάλιση της βέλτιστης φόρτωσης των βαρέων οχημάτων μέσω καλύτερου προγραμματισμού και ανταλλαγής δεδομένων.
46. Βελτιστοποίηση των λύσεων πολυτροπικών μεταφορών, μεταξύ άλλων μέσω λύσεων μηδενικών εκπομπών στην τελική διαδρομή και σταθμών παραλαβής.
47. Επιτάχυνση της ανάπτυξης υπηρεσιών έξυπνων συστημάτων μεταφορών.
Φυσικό αέριο - Βελτιστοποίηση των υφιστάμενων ηλεκτροπαραγωγικών σταθμών για την εξασφάλιση επαρκούς παραγωγικής ικανότητας, μείωση της ζήτησης για φυσικό αέριο για τους ηλεκτροπαραγωγικούς σταθμούς που λειτουργούν με φυσικό αέριο
48. Βελτιστοποίηση της διαθεσιμότητας των πυρηνικών και υδροηλεκτρικών σταθμών, συμπεριλαμβανομένης, όπου είναι δυνατόν και σκόπιμο, της αναβολής συντηρήσεων και της κατάρτισης εφεδρικών σχεδίων σε περίπτωση παρατεταμένων περιόδων ξηρασίας.
49. Αποφυγή πρόωρης απόσυρσης εγκαταστάσεων παραγωγής, όπως υφιστάμενων πυρηνικών εγκαταστάσεων που μπορούν να συνεχίσουν να παρέχουν αξιόπιστη, χαμηλού κόστους και χαμηλών εκπομπών ηλεκτρική ενέργεια.
Διατομεακό ενεργειακό σύστημα - Παροχή ανακούφισης από τις τιμές και στήριξης σύμφωνα με τον μακροπρόθεσμο στόχο της μετάβασης σε καθαρή ενέργεια
50. Σχεδιασμός χρεώσεων δικτύου φιλικών προς το σύστημα, με στόχο τη μείωση του κόστους του συστήματος και την πλήρη αξιοποίηση του δυναμικού των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
51. Εισαγωγή τιμών λιανικής με προοδευτικότητα και διασφάλιση ότι οι παρεμβάσεις στον καθορισμό των τιμών λιανικής προωθούν την εξοικονόμηση ενέργειας και τη μετάβαση από το φυσικό αέριο στην ηλεκτρική ενέργεια, καθώς και την επιβράβευση της ευελιξίας στην ανταπόκριση στη ζήτηση.
52. Κατάργηση της προνομιακής μεταχείρισης των ορυκτών καυσίμων.
53. Εισαγωγή, όπου είναι σκόπιμο, εθνικών μέτρων στήριξης των τιμών για ευάλωτα νοικοκυριά και επιχειρήσεις, τα οποία θα είναι στοχευμένα, χρονικά περιορισμένα και δεν θα αυξάνουν τη ζήτηση.
54. Στοχευμένες ενημερωτικές εκστρατείες για νοικοκυριά και μικρές επιχειρήσεις, για παράδειγμα για να ενθαρρυνθούν οι καταναλωτές να μειώσουν τις θερμοκρασίες θέρμανσης και των λεβήτων, να αποφεύγουν την κατανάλωση ενέργειας στις ώρες αιχμής, να σβήνουν τα φώτα, να κλείνουν τις πόρτες, να θερμαίνουν λιγότερα δωμάτια, να εμποδίζουν τα ρεύματα αέρα και να μειώνουν την κατανάλωση ενέργειας στα καταστήματα.
Παραδείγματα από καλές πρακτικές που έχουν θεσπιστεί σε εθνικό επίπεδο
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παραθέτει και παραδείγματα από καλές πρακτικές που έχουν ήδη εφαρμοστεί ώστε να βρουν μιμητές:
Προώθηση της υιοθέτησης καθαρών τεχνολογιών
Επιδοτήσεις μεγάλης κλίμακας για αντλίες θερμότητας, γεωθερμική και ηλιακή ενέργεια, σε συνδυασμό με ένα «Ταμείο Θέρμανσης» ύψους 500 εκατομμυρίων ευρώ για τη βιομηχανία, με στόχο τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα στη βιομάζα, την αιολική και την ηλιακή ενέργεια.
Ενθάρρυνση της υιοθέτησης αντλιών θερμότητας σε νέα κτίρια έως το 2027. Εφαρμογή προγραμμάτων κοινωνικής μίσθωσης για ηλεκτρικά οχήματα.
Μείωση του ΦΠΑ στο 6% για αντλίες θερμότητας, φωτοβολταϊκά και ηλιακούς λέβητες.
Παροχή επιδότησης έως και 100% σε ευάλωτα νοικοκυριά για να αντικαταστήσουν λέβητες ορυκτών καυσίμων.
Υποχρέωση των εταιρειών να εφαρμόζουν όλα τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης που έχουν περίοδο απόσβεσης μικρότερη από πέντε έτη.
Πρόγραμμα επιδοτήσεων για εμπορικά οχήματα μηδενικών εκπομπών για εταιρείες.
Χαμηλότερες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας για αντλίες θερμότητας σε αντάλλαγμα για ευελιξία του συστήματος.
Οργάνωση και συμμετοχή σε αμφίδρομες δημοπρασίες για την παραγωγή eSAF στο πλαίσιο της eSAF Early Movers Coalition.
Φορολογικά ή άλλα οικονομικά κίνητρα για εταιρικούς στόλους ηλεκτρικών οχημάτων.
Μέτρα στον τομέα των κτιρίων
Παροχή επιδοτήσεων έως 50% και δανείων μηδενικού επιτοκίου (έως 50.000 ευρώ) για ανακαινίσεις κτιρίων, συμπεριλαμβανομένης της μόνωσης.
Ολοκληρωμένο σχέδιο που συνδυάζει μέτρα αλλαγής συμπεριφοράς, επενδύσεις με γρήγορη απόσβεση και μακροπρόθεσμες ανακαινίσεις, με στόχο την εξοικονόμηση ενέργειας κατά 20% σε διάστημα δύο ετών.
Εκστρατεία ευαισθητοποίησης για τη μείωση της θερμοκρασίας θέρμανσης κατά 1 °C και την αύξηση της θερμοκρασίας ψύξης κατά 1 °C στα δημόσια κτίρια.
Διατάξεις εξοικονόμησης ενέργειας που στοχεύουν στον δημόσιο τομέα, τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά με κανόνες σχετικά με τη θέρμανση, τον φωτισμό και τη χρήση ενέργειας, με στόχο τη μείωση της κατανάλωσης φυσικού αερίου κατά περίπου 20 TWh ετησίως.
Κίνητρα για τις δημόσιες συγκοινωνίες και αλλαγή του τρόπου μετακίνησης
Ενιαία εθνική κάρτα μετακινήσεων, που καλύπτει απεριόριστες μετακινήσεις σε όλα τα κρατικά υπεραστικά λεωφορεία, καθώς και επιλεγμένες γραμμές. Υπηρεσίες μεταφοράς κατά παραγγελία σε αγροτικές περιοχές.
Πάγωμα των τιμών των σιδηροδρομικών εισιτηρίων μέσω κρατικής επιδότησης.
Πανελλαδική εκστρατεία για την προώθηση της εξοικονόμησης ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων αλλαγών στη συμπεριφορά όσον αφορά τις μετακινήσεις. Πρόγραμμα χρηματοδότησης ποδηλάτων μεταφοράς φορτίων. Ενιαία μηνιαία συνδρομή κατ’ αποκοπή που θα ισχύει για όλες τις τοπικές και περιφερειακές δημόσιες συγκοινωνίες.
Ετήσια κάρτα με κατ' αποκοπή επιδότηση που ενθαρρύνει την καθημερινή χρήση των αστικών δημόσιων μεταφορών.
Επενδύσεις σε υποδομές ποδηλασίας και προγράμματα κοινής χρήσης που στοχεύουν σε περιοχές με υψηλότερα επίπεδα μεταφορικής φτώχειας.
Εθνικό σχέδιο carpooling.
Φορολογικά οφέλη για την απόκτηση/ιδιοκτησία οχημάτων μηδενικών εκπομπών που ισχύουν για εταιρικά αυτοκίνητα, συμπεριλαμβανομένων μειώσεων ή απαλλαγών από τον φόρο παροχών σε είδος.
Κίνητρα αγοράς για ηλεκτρικά οχήματα με μπαταρία και υποστήριξη για την εγκατάσταση σημείων φόρτισης σε κατοικίες ή επαγγελματικούς χώρους.
Διατομεακά μέτρα
Ανάπτυξη ψηφιακών εργαλείων για την προώθηση της ευέλικτης κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας και της μετατόπισης της ζήτησης.
Πανεθνική εκστρατεία συμπεριφοράς «Ένα βαθμό κάτω για να εξασφαλιστεί ενέργεια για όλα τα νοικοκυριά», με αποτέλεσμα το 86% των πολιτών να υιοθετήσει μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας.
