Σε κόκκινο συναγερμό βρίσκεται η παγκόσμια αγορά ενέργειας, με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή να πυροδοτούν ανησυχίες για μια νέα περίοδο ακραίων διακυμάνσεων σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Μεγάλοι επενδυτικοί οίκοι και αναλυτές προειδοποιούν ότι μια παρατεταμένη σύγκρουση στον Περσικό Κόλπο θα μπορούσε να εκτινάξει τις τιμές και να δοκιμάσει τα όρια αντοχής των οικονομιών.
Η αντίδραση των αγορών ήταν άμεση. Το απόγευμα της Δευτέρας, τα ευρωπαϊκά συμβόλαια φυσικού αερίου για παράδοση τον Απρίλιο κατέγραψαν άλμα πάνω από 40%, με την τιμή να ξεπερνά ακόμα και τα 46 δολάρια ανά μεγαβατώρα (MWh). Πρόκειται για τη μεγαλύτερη αναταραχή από την εποχή της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία πριν από τέσσερα χρόνια, γεγονός που αποτυπώνει το μέγεθος της ανησυχίας.
Στην καρδιά της αναστάτωσης βρίσκεται το Κατάρ. Η κρατική ενεργειακή εταιρεία QatarEnergy ανακοίνωσε διακοπή παραγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και συναφών προϊόντων, έπειτα από επιθέσεις με drones στις εγκαταστάσεις της. Σύμφωνα με την κυβέρνηση της χώρας, δύο ιρανικά drones έπληξαν τις ενεργειακές υποδομές τη Δευτέρα, ενώ οι αρχές συνεχίζουν να αξιολογούν την έκταση των ζημιών.
Κρίσιμα πλήγματα σε κομβικές εγκαταστάσεις
Τα πλήγματα σημειώθηκαν στις βιομηχανικές ζώνες Ras Laffan και Mesaieed, δύο από τα σημαντικότερα ενεργειακά hubs παγκοσμίως. Το Κατάρ αποτελεί τον δεύτερο μεγαλύτερο εξαγωγέα LNG διεθνώς, με καίριο ρόλο στην τροφοδοσία τόσο της Ασίας όσο και της Ευρώπης.
Οι συνέπειες αποτυπώνονται ήδη στις ροές. Σύμφωνα με δεδομένα παρακολούθησης πλοίων, η διακίνηση LNG μέσω των Στενά του Ορμούζ έχει ουσιαστικά παγώσει. Περίπου το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών LNG διέρχεται από το συγκεκριμένο πέρασμα, το οποίο μετατρέπεται εκ νέου σε «λαιμό μπουκαλιού» της διεθνούς ενεργειακής αλυσίδας.
Ασιατικές αγορές, που προμηθεύονται σχεδόν το ένα τέταρτο των αναγκών τους σε LNG από το Κατάρ, αναζητούν εναλλακτικά φορτία, ενώ η Αίγυπτος επιχειρεί να επισπεύσει παραλαβές, καθώς το Ισραήλ έχει περιορίσει την παραγωγή από ορισμένα κοιτάσματα. Το φαινόμενο θυμίζει τις ημέρες του 2022, όταν η Ευρώπη έδινε μάχη για να εξασφαλίσει φορτία LNG σε μια αγορά περιορισμένης προσφοράς.
Η απάντηση του OPEC+ και τα «μαξιλάρια» της αγοράς
Στο πεδίο του πετρελαίου, το πετρέλαιο εκτινάχθηκε έως και 13% στις ασιατικές αγορές. Στις πρώτες συναλλαγές της Δευτέρας στην Ασία, το Brent άγγιξε τα 82,37 δολάρια το βαρέλι, το υψηλότερο επίπεδο εδώ και περισσότερο από έναν χρόνο. Στη συνέχεια περιόρισε τα κέρδη του, διαμορφούμενο κοντά στα 76,2 δολάρια, με άνοδο περίπου 4%-5%
Από την πλευρά του, ο OPEC+ επιχειρεί να στείλει μήνυμα σταθερότητας. Οκτώ βασικά μέλη της συμμαχίας, Σαουδική Αραβία, Ιράκ, Κουβέιτ, Ρωσία, ΗΑΕ, Αλγερία, Ομάν και Καζακστάν, συμφώνησαν να αυξήσουν το ανώτατο όριο παραγωγής κατά 206.000 βαρέλια ημερησίως από τον Απρίλιο. Η κίνηση εντάσσεται σε ευρύτερο σχέδιο σταδιακής άρσης των περικοπών που είχαν επιβληθεί τα προηγούμενα έτη.
Παρότι η απόφαση είχε προεξοφληθεί εν μέρει πριν από την τελευταία κλιμάκωση ΗΠΑ–Ισραήλ–Ιράν, η χρονική συγκυρία της αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Ο οργανισμός αποφεύγει επισήμως να συνδέσει την απόφαση με τη σύγκρουση, ωστόσο εσωτερικές πηγές αναφέρουν ότι έχει τεθεί σε εφαρμογή καθημερινή παρακολούθηση των εξελίξεων.
Η επόμενη συνάντηση των οκτώ μελών έχει προγραμματιστεί για τις 5 Απριλίου
Η συμμαχία διαθέτει επιπλέον «πλεονάζουσα» παραγωγική ικανότητα, που εκτιμάται σε περίπου 4,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως, κυρίως σε Σαουδική Αραβία και ΗΑΕ. Παράλληλα, η Σαουδική Αραβία μπορεί να αξιοποιήσει τον αγωγό Ανατολής–Δύσης προς την Ερυθρά Θάλασσα, παρακάμπτοντας εν μέρει τα Στενά του Ορμούζ.
Την ίδια στιγμή, ΗΠΑ και Κίνα διατηρούν σημαντικά στρατηγικά αποθέματα, τα οποία θα μπορούσαν να διοχετευθούν στην αγορά σε περίπτωση παρατεταμένης διαταραχής. Επιπλέον, τα παγκόσμια πλωτά αποθέματα έχουν ενισχυθεί το τελευταίο διάστημα, αποτέλεσμα μιας περιόδου σχετικής υπερπροσφοράς.
Το γεωπολιτικό «premium» και το εύθραυστο ισοζύγιο
Ωστόσο, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι κανένα από τα παραπάνω «μαξιλάρια» δεν επαρκεί για να αντισταθμίσει ένα παρατεταμένο μπλοκάρισμα του Ορμούζ. Η περιοχή αποτελεί ένα από τα πιο κομβικά και ταυτόχρονα πιο ευάλωτα σημεία του παγκόσμιου ενεργειακού συστήματος.
Ήδη, δεξαμενόπλοια συσσωρεύονται στην είσοδο του περάσματος, αναμένοντας σαφέστερες ενδείξεις αποκλιμάκωσης, ενώ όσα συνεχίζουν τη διέλευση το πράττουν με αυξημένα μέτρα ασφαλείας. Η αγορά τιμολογεί πλέον ένα αυξημένο «γεωπολιτικό premium», χωρίς όμως να έχει ακόμη διαμορφωθεί σαφής εικόνα για τη διάρκεια της έντασης.
Η επόμενη εβδομάδα θεωρείται καθοριστική.Μέχρι τότε, η παγκόσμια αγορά ενέργειας βαδίζει σε τεντωμένο σχοινί. Αν η κρίση αποδειχθεί παροδική, οι τιμές ενδέχεται να αποκλιμακωθούν σχετικά γρήγορα. Αν όμως παγιωθεί ένα καθεστώς διαρκούς αβεβαιότητας στον Κόλπο, τότε δεν αποκλείεται να βρεθούμε μπροστά σε μια νέα, βαθύτερη αναδιάταξη των ενεργειακών ισορροπιών.
