Η ενεργειακή απεξάρτηση από τη Ρωσία οδήγησε την Ευρώπη σε μια νέα πραγματικότητα, όπου το αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο καλύπτει ολοένα μεγαλύτερο μέρος των αναγκών της. Όμως, όπως επισημαίνει ο Javier Blas του Bloomberg, οι Βρυξέλλες αρχίζουν να ανησυχούν ότι μια νέα εξάρτηση διαμορφώνεται, αυτή τη φορά από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Ευρώπη πέρασε μέσα σε λίγα χρόνια από την ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία σε μια νέα πραγματικότητα, όπου το αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) αποτελεί τον βασικό πυλώνα τροφοδοσίας της.
Η αλλαγή ήταν σχεδόν αναγκαστική μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 και τη δραστική μείωση των ροών μέσω αγωγών από τη Μόσχα. Παράλληλα, η πτώση της ευρωπαϊκής παραγωγής φυσικού αερίου και οι αυξανόμενες ενεργειακές ανάγκες ώθησαν τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να στραφούν μαζικά στην παγκόσμια αγορά LNG, με τις Ηνωμένες Πολιτείες να αναδεικνύονται στον κυρίαρχο προμηθευτή.
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία που παραθέτει ο Blas, περίπου το 59% των εισαγωγών LNG της Ευρώπης προέρχεται σήμερα από τις ΗΠΑ, ενώ τον Απρίλιο το ποσοστό άγγιξε το 64%, καθώς οι εντάσεις στη Μέση Ανατολή και οι περιορισμοί στις μεταφορές μέσω των Στενών του Ορμούζ επηρέασαν τις προμήθειες από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Η εικόνα αυτή έχει αρχίσει να προκαλεί προβληματισμό στις Βρυξέλλες. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι προειδοποιούν ότι η ήπειρος κινδυνεύει να αντικαταστήσει μία ενεργειακή εξάρτηση με μία άλλη, έστω κι αν οι συνθήκες διαφέρουν σημαντικά από εκείνες της εποχής της ρωσικής κυριαρχίας στην αγορά φυσικού αερίου.
Οι φόβοι για νέα εξάρτηση
Πριν από μία δεκαετία, η Ευρώπη συζητούσε ακόμη και την απαγόρευση εισαγωγών αμερικανικού σχιστολιθικού αερίου, εξαιτίας των περιβαλλοντικών αντιδράσεων απέναντι στη μέθοδο εξόρυξης μέσω fracking.
Σήμερα, η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική. Το αμερικανικό LNG έχει εξελιχθεί στον βασικό παράγοντα σταθερότητας για την ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας, ιδιαίτερα σε περιόδους γεωπολιτικής αβεβαιότητας.
Ωστόσο, αρκετοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εκφράζουν ανοιχτά τις ανησυχίες τους. Η αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Τερέζα Ριμπέρα, έχει τονίσει ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να βασίζεται υπερβολικά σε έναν μόνο προμηθευτή, ενώ ο επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν έχει προειδοποιήσει ότι υπάρχει κίνδυνος «να αντικατασταθεί μία εξάρτηση με μία άλλη».
Παρά τις ανησυχίες, η συζήτηση για περιορισμό των εισαγωγών αμερικανικού LNG υποχώρησε γρήγορα όταν η νέα κρίση στη Μέση Ανατολή επανέφερε στο προσκήνιο τους κινδύνους για την παγκόσμια ενεργειακή επάρκεια.
Γιατί οι ΗΠΑ δεν είναι Ρωσία
Παρότι το αμερικανικό LNG καλύπτει σήμερα το μεγαλύτερο μέρος των ευρωπαϊκών εισαγωγών LNG, η συνολική εικόνα της αγοράς φυσικού αερίου είναι πιο σύνθετη.
Εάν συνυπολογιστούν οι προμήθειες μέσω αγωγών από τη Νορβηγία, την Αλγερία, τη Λιβύη και το Αζερμπαϊτζάν, το μερίδιο των ΗΠΑ στο σύνολο της ευρωπαϊκής αγοράς φυσικού αερίου περιορίζεται περίπου στο 26%. Το ποσοστό παραμένει υψηλό, αλλά εξακολουθεί να βρίσκεται κάτω από το επίπεδο που κατείχε η Ρωσία πριν από την ουκρανική κρίση.
Παράλληλα, υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ του αμερικανικού LNG και του ρωσικού αερίου αγωγών. Οι αμερικανικές εξαγωγές προέρχονται από ιδιωτικές εταιρείες και όχι από έναν κρατικά ελεγχόμενο κολοσσό όπως η Gazprom, ενώ το LNG προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία καθώς μπορεί να ανακατευθυνθεί μέσω της διεθνούς αγοράς.
Ο πραγματικός κίνδυνος
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι το βασικό πρόβλημα δεν είναι πολιτικό αλλά επιχειρησιακό.
Η πλειονότητα των αμερικανικών εξαγωγών LNG προέρχεται από εγκαταστάσεις που βρίσκονται συγκεντρωμένες στις ακτές του Κόλπου του Μεξικού, κυρίως στο Τέξας και τη Λουιζιάνα.
Ένα ακραίο καιρικό φαινόμενο, όπως ένας ισχυρός τυφώνας αντίστοιχος με τους Katrina ή Rita, θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές διακοπές στην παραγωγή και τις εξαγωγές, επηρεάζοντας άμεσα την ευρωπαϊκή αγορά.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι αναλυτές της ενεργειακής ασφάλειας επιμένουν ότι η διαφοροποίηση των πηγών προμήθειας αποτελεί το βασικό εργαλείο προστασίας απέναντι σε μελλοντικές κρίσεις.
Η επόμενη ημέρα για την Ευρώπη
Η στρατηγική απάντηση των Βρυξελλών περιλαμβάνει ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής φυσικού αερίου, επιτάχυνση των επενδύσεων σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης και αύξηση της πυρηνικής παραγωγής όπου αυτό είναι εφικτό.
Παράλληλα, η Ευρώπη καλείται να αναζητήσει νέους προμηθευτές LNG, καθώς νέα έργα στον Καναδά και σε χώρες της Αφρικής αναμένεται να αυξήσουν σημαντικά τις διαθέσιμες ποσότητες τα επόμενα χρόνια.
Ωστόσο, η πραγματικότητα παραμένει σύνθετη. Η ΕΕ έχει δεσμευθεί να αυξήσει τις αγορές αμερικανικών προϊόντων, σχεδιάζει την πλήρη απομάκρυνση του ρωσικού LNG από το 2027 και εξακολουθεί να αντιμετωπίζει αβεβαιότητες στις προμήθειες από τη Μέση Ανατολή.
Υπό αυτές τις συνθήκες, αρκετοί αναλυτές θεωρούν πιθανό το μερίδιο των ΗΠΑ στις ευρωπαϊκές εισαγωγές LNG να αυξηθεί ακόμη περισσότερο τα επόμενα χρόνια. Και τότε, όπως προειδοποιεί ο Javier Blas, η Ευρώπη ίσως βρεθεί αντιμέτωπη με ένα γνώριμο δίλημμα: πώς να αποφύγει μια νέα ενεργειακή εξάρτηση πριν αυτή εξελιχθεί σε στρατηγικό κίνδυνο.
