Ο πόλεμος στο Ιράν αναμφίβολα, αποτελεί τη σοβαρότερη γεωπολιτική κρίση των τελευταίων ετών, λόγω της μεγάλης επικινδυνότητος και αβεβαιότητος που υπάρχουν στην ευρύτερη περιοχή της Μ. Ανατολής, αλλά και των ιδιαίτερα δυσμενών εξελίξεων που μπορεί να προκύψουν, σε περίπτωση ενδεχόμενης κλιμάκωσης της κρίσης.
Μια πρώτη αποτίμηση της κρίσης είναι, ότι, η αρχική αντίδραση των αγορών είναι ήπια και αναμενόμενη. Ενδεχομένως, σε αυτό συνέβαλε ότι μεσολάβησε ένα διήμερο, μέχρι το άνοιγμα των αγορών και υπήρξε η δυνατότητα ενός ψύχραιμου «φιλτραρίσματος» των γεγονότων.
Την πρώτη ημέρα, η τιμή του Brent αυξήθηκε 7,26%, φθάνοντας στα 77,74 δολάρια. Η τιμή του φυσικού αερίου κινήθηκε σε υψηλότερα επίπεδα στα 43,3 ευρώ/Mwh, μια αύξηση 35%. Τη δεύτερη ημέρα, το Brent κινήθηκε λίγο υψηλότερα στα 80 δολάρια.
Σε σύγκριση όμως με την έναρξη της κρίσης στην Ουκρανία, οι αυξήσεις και στην τιμή του Brent, αλλά και στις τιμές των 2 προϊόντων, ήταν σαφώς πολύ μικρότερες.
Στην Ελληνική αγορά, όπου υπάρχει η ιδιαιτερότητα της υπέρμετρα υψηλής φορολογίας στην τιμή των καυσίμων, η οποία φθάνει στο 65% της τελικής τιμής, οι αυξήσεις είναι στην α` φάση διαχειρίσιμες.
Όταν υπάρχουν έντονες πτωτικές, ή ανοδικές διακυμάνσεις, αυτές επηρεάζουν μόνο το 35% της αξίας του προϊόντος, με συνέπεια οι επιπτώσεις στην τελική τιμή, πρέπει, να είναι μικρότερες.
Είναι ιδιαίτερα κρίσιμο το επόμενο διάστημα.
Ο πόλεμος στο Ιράν δεν είναι ένας πόλεμος που θα λήξει με την αλλαγή εξουσίας, όπως συνέβη πρόσφατα στην Βενεζουέλα.
Υπάρχει διάχυτη η ανησυχία για τον χρόνο που θα διαρκέσει, αλλά κυρίως για την κλιμάκωση που μπορεί να παρουσιάσει τις επόμενες ημέρες ή εβδομάδες.
Αυτά, άλλωστε, είναι τα 2 κρίσιμα στοιχεία που θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό και την πορεία των διεθνών τιμών.
Στην εξίσωση έχει ήδη μπει το πρόβλημα που θα προκύψει, με ενδεχόμενο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, αυτό το μικρό, αλλά πολύ σημαντικό πέρασμα στον Περσικό Κόλπο.
Μέσα σε μια απόσταση πολύ λίγων χιλιομέτρων, διακινούνται το 1/3 των δια θαλάσσης μεταφορών, φορτίων πετρελαίου και συνολικά το 1/5 της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, καθώς και ένα πολύ σημαντικό τμήμα των εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου LNG.
Είναι σημαντικό, να αξιολογηθούν σωστά και αντικειμενικά οι σημερινές συνθήκες, και κυρίως εκείνες που πρόκειται να επηρεάσουν σε μεγαλύτερο βαθμό τις εξελίξεις των επόμενων ημερών.
Στην αρχική φάση της κρίσης που βρισκόμαστε, τα Στενά του Ορμούζ και η επίπτωση στις τιμές του Diesel, είναι παράγοντες που, τουλάχιστον, βραχυπρόθεσμα θα επηρεάσουν τις διεθνείς εξελίξεις.
Οποιαδήποτε πλήρως διακοπή διέλευσης φορτίων μέσω των Στενών του Ορμούζ, θα προκαλούσε παγκοσμίως, έντονο ανταγωνισμό για τα διαθέσιμα φορτία LNG μεταξύ Ασίας - Ευρώπης. Η Ευρώπη σήμερα, εξαρτάται πολύ περισσότερο από το LNG, μετά την μείωση των ρωσικών εισαγωγών και με το ποσοστό πλήρωσης των αποθηκευτικών χώρων να βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα, το ενδεχόμενο σημαντικής ανόδου των τιμών του φυσικού αερίου είναι μεγάλο.
Σε αντίθεση με τις κάποιες εναλλακτικές διαδρομές που υπάρχουν για τη διακίνηση του πετρελαίου, και κυρίως που αφορούν τα φορτία της Σαουδικής Αραβίας και των Η.Α.Ε., δεν υπάρχουν εναλλακτικές διαδρομές στο LNG με πολύ μικρή εξαίρεση τον αγωγό Dolphin Η.Α.Ε./Ομάν που αντιπροσωπεύει όμως μόνο το 5% των εξαγωγών του Κατάρ.
Από τα Στενά, διακινούνται 20 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης.
Καθημερινά, διέρχονται περίπου 100 – 150 δεξαμενόπλοια. Σήμερα, 4 ημέρες μετά την έναρξη του πολέμου, τα Στενά δεν έχουν κλείσει επισήμως. Στην πράξη όμως, ένα πολύ μεγάλο μέρος των δεξαμενόπλοιων παραμένουν αγκυροβολημένα, εκατέρωθεν των Στενών, εν αναμονεί των εξελίξεων, ενώ κάποια έχουν αναζητήσει εναλλακτικές διαδρομές.
Εναλλακτικές διαδρομές υπάρχουν και στα Διυλιστήρια της Σαουδικής Αραβίας και των Εμιράτων, μέσω αγωγών στην Ερυθρά Θάλασσα και στον Κόλπο Ομάν, οι οποίες όμως μπορούν να καλύψουν μόλις το 15-20% των ροών που διακινούνται από τα Στενά, και αυτό ουσιαστικά σημαίνει μείωση των απωλειών, όχι μια πραγματική εναλλακτική.
Συνεπώς, για το πετρέλαιο υπάρχει μια μερική εναλλακτική για το LNG που οι εξαγωγές του Κατάρ γίνονται μέσω θαλάσσης, οι εναλλακτικές είναι στην ουσία, μηδενικές.
Σε ό,τι αφορά το Diesel, οι τάσεις στις τιμές από την πρώτη ημέρα ήταν ιδιαίτερα ανοδικές.
Οι εκτιμήσεις είναι ότι το Diesel θα δεχθεί τις επόμενες ημέρες ισχυρότερη πίεση από τις βενζίνες, εφόσον η διεθνής ένταση παραμείνει.
Το 90% της Ιρανικής παραγωγής εξάγεται στην Κίνα.
Το Ιράν μαζί με την Σαουδική Αραβία αποτελούν τους 2 μεγαλύτερους προμηθευτές πετρελαίου της Κίνας. Εναλλακτική λύση παραμένει η Ρωσία, η οποία όμως λόγω των πρόσφατων ουκρανικών επιθέσεων στα Διυλιστήριά της, αντιμετωπίζει πρόβλημα μειωμένης παραγωγής, ιδιαίτερα Diesel, κάτι το οποίο επηρεάζει τυχόν αύξηση των εξαγωγών της.
Συνεπώς, η περιορισμένη διαθεσιμότητα φορτίων έχει δημιουργήσει ένα περιβάλλον υψηλής μεταβλητότητος, και η αγορά σήμερα προεξοφλεί ότι το Diesel θα είναι σε μεγάλη πίεση και το επίπεδο των μελλοντικών αυξήσεων στις τιμές θα είναι σαφώς υψηλότερο, από ό,τι στα άλλα προϊόντα.
Στην Ελληνική αγορά δεν υπάρχει πρόβλημα τροφοδοσίας, διότι και τα 2 Διυλιστήρια με τη δραστηριοποίηση των πηγών προμήθειας που έχουν, και τη μακροχρόνια διασφάλιση εναλλακτικών ροών, λειτουργούν σε όλες τις τελευταίες κρίσιμες ενεργειακές κρίσεις, ως πρόσθετη ασφαλιστική δικλείδα, μέσα σε ένα περιβάλλον έντονης γεωπολιτικής αβεβαιότητος.
Ο καταναλωτής θα επηρεασθεί από την αύξηση των τιμών των καυσίμων. Όχι, όμως, στον βαθμό που επηρεάσθηκε στην αρχή του πολέμου στην Ουκρανία.
Αυξήσεις την α` εβδομάδα υπάρχουν. Μικρότερες στις βενζίνες, μεγαλύτερες στο Diesel. Η εκτίμηση είναι ότι την α` εβδομάδα, η τιμή της βενζίνης θα αυξηθεί κατά 4% περίπου, και τα πετρέλαια κατά 14%.
Σε κάθε περίπτωση όμως οι τιμές αυτές απέχουν πολύ από τις τιμές που είχαν διαμορφωθεί τον Φεβρουάριο του 2022, στην έναρξη του πολέμου Ρωσίας Ουκρανίας.
Η εμπειρία όλων των προηγούμενων ετών, από τη διαχείριση της υγειονομικής, της οικονομικής και της ενεργειακής κρίσης, δίδαξαν ότι απαιτείται να υπάρξει ψυχραιμία, να μην επικρατήσει πανικός και να μην υπάρχει εύκολη αποδοχή ακραίων σεναρίων, ώστε να υπάρξει δυνατότητα μιας σωστής αξιολόγησης όλων των παραμέτρων, που θα οδηγήσουν στην αποτελεσματική διαχείριση της πραγματικά πολύ κρίσιμης κατάστασης.
Γιάννης Αληγιζάκης, πρόεδρος Συνδέσμου Εταιρειών Εμπορίας Πετρελαιοειδών Ελλάδας, πρόεδρος Ελιν
