Σοβαρά ερωτήματα για την αξιοπιστία των ελέγχων και των πιστοποιήσεων στη βιολογική γεωργία στην Ελλάδα θέτει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Σε επιστολή της Γενικής Διεύθυνσης Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης, με ημερομηνία 14 Σεπτεμβρίου 2026, καταγράφονται ελλείψεις στην εποπτεία των φορέων πιστοποίησης, κενά στα δεδομένα για τις επιχειρήσεις βιολογικής παραγωγής και αμφιβολίες για το αν οι ετήσιοι έλεγχοι πραγματοποιούνται πράγματι στο σύνολο των εκμεταλλεύσεων.
Το κρίσιμο ερώτημα για τις Βρυξέλλες είναι αν οι παραγωγοί που λαμβάνουν κοινοτική στήριξη διαθέτουν έγκυρη πιστοποίηση και τηρούν τις προϋποθέσεις της ευρωπαϊκής νομοθεσίας. Αν αυτό δεν διασφαλίζεται, σημειώνει η Επιτροπή, ενδέχεται να έχουν καταβληθεί ενισχύσεις σε μη επιλέξιμους δικαιούχους, δημιουργώντας κίνδυνο για τα κοινοτικά ταμεία.
Οι διαπιστώσεις δεν συνιστούν τελική απόφαση. Η Επιτροπή κάνει λόγο για «πιθανές σοβαρές ελλείψεις», ζητά από τις ελληνικές αρχές να τεκμηριώσουν τα διορθωτικά μέτρα και επιφυλάσσεται για τα επόμενα βήματα της διαδικασίας συμμόρφωσης.
317 επιχειρήσεις χωρίς καταγεγραμμένο έλεγχο
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η Επιτροπή, το 2025 υπήρχαν 101.675 επιχειρήσεις βιολογικής παραγωγής, από τις οποίες 1.369 είχαν αποχωρήσει από το σύστημα ή είχαν τεθεί σε αναστολή μέσα στη χρονιά. Για 317 επιχειρήσεις δεν προκύπτει ότι πραγματοποιήθηκε τουλάχιστον μία υποχρεωτική ετήσια εξακρίβωση συμμόρφωσης.
Για 16 από αυτές, ένας φορέας πιστοποίησης ενημέρωσε ότι είχαν ήδη αποκλειστεί από το σύστημα και προσκόμισε σχετικά έγγραφα. Για τις υπόλοιπες 301, η κατάσταση παρέμενε ασαφής, σύμφωνα με την Επιτροπή. Ανάλογα ερωτήματα καταγράφονται και για το 2024, όταν, βάσει των στοιχείων που παραδόθηκαν, δεν φαίνεται να ελέγχθηκαν τουλάχιστον μία φορά 935 επιχειρήσεις ενός φορέα πιστοποίησης.
Η Επιτροπή αμφισβητεί επίσης κατά πόσο ορισμένοι από τους ελέγχους ήταν ρεαλιστικό να πραγματοποιηθούν με την απαιτούμενη ποιότητα. Στην έκθεση σημειώνεται ότι καταγράφηκαν περιπτώσεις επιθεωρητών με πολύ μεγάλο ημερήσιο αριθμό ελέγχων, χωρίς να συνυπολογίζεται ο χρόνος μετακίνησης μεταξύ επιχειρήσεων. Σε αγροτικές περιοχές, ακόμη και διαδρομές εντός του ίδιου δήμου μπορεί να απαιτούν σημαντικό χρόνο, παρατηρεί η Επιτροπή.
Δύο διαφορετικές εικόνες για τον αριθμό των βιολογικών
Εξίσου σοβαρό είναι το χάσμα ανάμεσα στα στοιχεία που προσκόμισαν οι ελληνικές αρχές για το πλήθος των πιστοποιημένων επιχειρήσεων. Για το τέλος του 2025, έγγραφο του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ αναφέρει 86.485 επιχειρήσεις με πιστοποιητικό. Με βάση τους καταλόγους που υπέβαλαν οι ελληνικές αρχές, η Επιτροπή υπολόγισε 100.306 ενεργές επιχειρήσεις, αφού εξαιρέθηκαν όσες είχαν αποχωρήσει ή τεθεί σε αναστολή.
Για το τέλος του 2024, τα στοιχεία του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ αναφέρουν 81.305 πιστοποιημένες επιχειρήσεις, ενώ άλλο έγγραφο του οργανισμού ανεβάζει τον αριθμό στις 122.232. Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι τα έγγραφα δεν περιέχουν αρκετές λεπτομέρειες ώστε να επαληθευτούν οι αριθμοί, ενώ διαπιστώνει την απουσία ολοκληρωμένης βάσης δεδομένων που να συγκεντρώνει τις επιχειρήσεις ανά φορέα πιστοποίησης και τις ημερομηνίες ισχύος των πιστοποιητικών τους.
Η απόκλιση δεν είναι απλώς λογιστική. Χωρίς αξιόπιστο μητρώο, οι αρμόδιες αρχές δυσκολεύονται να επιβεβαιώσουν ποιοι παραγωγοί είναι ενεργοί, ποιοι ελέγχθηκαν και ποιοι δικαιούνται ενισχύσεις με βάση τη βιολογική τους ιδιότητα.
Ανεπαρκής εποπτεία των φορέων πιστοποίησης
Στην Ελλάδα δραστηριοποιούνται 16 φορείς πιστοποίησης και ελέγχου βιολογικών προϊόντων, στους οποίους έχουν ανατεθεί τόσο η πιστοποίηση όσο και οι επίσημοι έλεγχοι των επιχειρήσεων. Η εποπτεία τους έχει ανατεθεί στον ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, υπό την αρμόδια αρχή του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης.
Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι οι έλεγχοι εποπτείας δεν κάλυψαν το σύνολο του προγράμματος που είχε προβλεφθεί. Το 2024 πραγματοποιήθηκε το 77% των ελέγχων που περιλαμβάνονταν στην ανάλυση κινδύνου. Το 2025, από τους 175 ελέγχους που είχαν προβλεφθεί, πραγματοποιήθηκαν 62 — εννέα έλεγχοι με παρατήρηση και 53 έλεγχοι επιθεώρησης — δηλαδή περίπου το 35%.
Παράλληλα, οι διαδικασίες και τα υποδείγματα ελέγχου που τέθηκαν υπόψη της Επιτροπής κρίθηκαν γενικά και ανεπαρκώς τεκμηριωμένα. Κατά την αξιολόγησή της, δεν περιγράφουν με επάρκεια ποια πεδία πρέπει να εξετάζουν οι ελεγκτές, ποια ευρήματα συνιστούν μη συμμόρφωση και ποια μέτρα πρέπει να ακολουθούν κάθε έλεγχο. Η Επιτροπή σημειώνει ακόμη ότι το σχέδιο υπουργικής απόφασης για το ετήσιο πρόγραμμα επαλήθευσης δεν είχε εγκριθεί κατά τον χρόνο του ελέγχου.
Πιστοποιητικά κατά την περίοδο αναστολής
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται σε φορέα πιστοποίησης του οποίου η ανάθεση επίσημων ελέγχων είχε ανασταλεί. Παρά την αναστολή, ο φορέας συνέχισε να εκδίδει πιστοποιητικά βιολογικής παραγωγής.
Με βάση τα στοιχεία της ευρωπαϊκής βάσης δεδομένων TRACES, ο φορέας εξέδωσε 388 πιστοποιητικά που παρέμεναν σε ισχύ κατά την περίοδο αναστολής και άλλα 146 πιστοποιητικά κατά τη διάρκειά της, με ημερομηνία έναρξης ισχύος πριν από την αναστολή. Η Επιτροπή παρατηρεί επίσης ότι σε άλλη περίπτωση η αναστολή της ανάθεσης σε φορέα άρθηκε μετά από έξι μήνες, χωρίς να έχει προηγουμένως επιβεβαιωθεί αν είχαν θεραπευτεί οι ελλείψεις που την προκάλεσαν.
Οι περιπτώσεις αυτές, κατά την Επιτροπή, υπονομεύουν την αποτελεσματικότητα της εποπτείας: ακόμη και όταν εντοπίζονται προβλήματα, δεν είναι σαφές αν ακολουθούν επαρκή διορθωτικά μέτρα και αν αυτά ελέγχονται πριν από την άρση μιας αναστολής.
Από τους ελέγχους στις ενισχύσεις
Οι αδυναμίες αποκτούν δημοσιονομική διάσταση επειδή η πιστοποίηση βιολογικής παραγωγής συνδέεται με την επιλεξιμότητα για ενισχύσεις της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η έλλειψη αποτελεσματικού συστήματος ελέγχου μπορεί να έχει οδηγήσει σε πληρωμές προς παραγωγούς που δεν πληρούσαν τις προϋποθέσεις.
Στο παράρτημα καταγράφονται, μεταξύ άλλων, προβλήματα ελέγχου για κοινόχρηστους βοσκοτόπους που χρησιμοποιούνται από επιχειρήσεις βιολογικής κτηνοτροφίας. Οι ελληνικές αρχές, όπως αναφέρεται, αντιμετώπιζαν τους κοινόχρηστους βοσκοτόπους ως βιολογικούς χωρίς να διασφαλίζουν ότι πληρούνται οι σχετικές προϋποθέσεις. Σε συγκεκριμένο φάκελο, επιχείρηση έλαβε ενίσχυση για 13,49 εκτάρια κοινόχρηστου βοσκότοπου, ενώ ο έλεγχος αφορούσε τα ζώα και όχι την κατάσταση της γης.
Η Επιτροπή αναφέρει επίσης μία από τις 12 περιπτώσεις που εξέτασε, όπου ελαιόδεντρα πιστοποιήθηκαν πριν συμπληρωθεί η απαιτούμενη τριετής περίοδος μετατροπής στη βιολογική παραγωγή. Στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν καταβλήθηκε ενίσχυση διατήρησης για το 2025, ωστόσο το εύρημα ενισχύει, κατά την Επιτροπή, τις αμφιβολίες για το αν οι έλεγχοι εντοπίζουν έγκαιρα μη έγκυρα πιστοποιητικά.
Οι παρατηρήσεις αφορούν και παρεμβάσεις του νέου στρατηγικού σχεδίου της ΚΑΠ, όπου η βιολογική ιδιότητα αποτελεί προϋπόθεση ή συνδέεται με την επιλεξιμότητα. Η Επιτροπή ζητά από τις ελληνικές αρχές να προσδιορίσουν ποιες παρεμβάσεις επηρεάζονται και να υπολογίσουν τον κίνδυνο για τα κοινοτικά ταμεία.
Δεν έχει προσδιοριστεί ακόμη το κόστος
Η επιστολή δεν ανακοινώνει συγκεκριμένο ποσό καταλογισμού για τις ενισχύσεις των βιολογικών. Αντιθέτως, διευκρινίζει ότι για το μέτρο 11 της βιολογικής γεωργίας στο Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης 2014–2020 θα ακολουθήσει χωριστή κοινοποίηση. Για τις διαπιστώσεις της παρούσας έρευνας, οι ελληνικές αρχές καλούνται να απαντήσουν με στοιχεία για τις ελλείψεις, τα διορθωτικά μέτρα που έχουν ήδη ληφθεί και το χρονοδιάγραμμα όσων προγραμματίζονται.
Η διαφορά ανάμεσα σε μια προκαταρκτική διαπίστωση και σε μια τελική δημοσιονομική διόρθωση είναι κρίσιμη. Η Επιτροπή δεν έχει ακόμη καταλήξει ότι συγκεκριμένοι παραγωγοί έλαβαν αχρεωστήτως ενισχύσεις ούτε έχει καθορίσει το ύψος ενδεχόμενης επιβάρυνσης. Ζητά, όμως, από την Ελλάδα να αποδείξει ότι οι πιστοποιήσεις, οι έλεγχοι και οι πληρωμές μπορούν να διασταυρωθούν με αξιόπιστο τρόπο.
Για την ελληνική πλευρά, η πρόκληση είναι διπλή: να διορθώσει τις αδυναμίες εποπτείας και ταυτόχρονα να τεκμηριώσει ποιοι παραγωγοί ελέγχθηκαν, ποια πιστοποιητικά ήταν σε ισχύ και ποιες ενισχύσεις καταβλήθηκαν νόμιμα. Μέχρι να αποσαφηνιστούν αυτά τα δεδομένα, η αξιοπιστία του συστήματος βιολογικής γεωργίας και η έκθεση των κοινοτικών πόρων παραμένουν ανοιχτά ζητήματα.
