Αντίθετη πορεία από την ευρωπαϊκή τάση καταγράφει η Ελλάδα στο δεύτερο τρίμηνο του 2026 – Πώς το κόστος των δικαιωμάτων εκπομπών επηρεάζει ηλεκτροπαραγωγή, βιομηχανία και τιμές καταναλωτή – Τι δείχνουν τα νέα στοιχεία της Eurostat.
Μια πρόσθετη οικονομική επιβάρυνση, η οποία συνδέεται με τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, εξακολουθεί να συνοδεύει την ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας. Παρά τη σημαντική αύξηση της συμμετοχής των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και τον περιορισμό της λιγνιτικής ηλεκτροπαραγωγής, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις ευρωπαϊκές χώρες που κατέγραψαν αύξηση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά το δεύτερο τρίμηνο του 2026.
Τα στοιχεία που δημοσιοποίησε η Eurostat στις 13 Νοεμβρίου αποτυπώνουν μια διαφορετική πορεία της ελληνικής οικονομίας σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση οι εκπομπές μειώθηκαν κατά 0,5% σε τριμηνιαία βάση, ενώ το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 0,8%. Στην Ελλάδα, αντίθετα, οι εκπομπές αυξήθηκαν κατά περίπου 0,8%, σύμφωνα με την αποτύπωση των στοιχείων της ευρωπαϊκής στατιστικής υπηρεσίας.
Η Ελλάδα περιλαμβάνεται έτσι στις οκτώ χώρες της ΕΕ που εμφάνισαν αύξηση εκπομπών, την ώρα που 18 κράτη-μέλη κατέγραψαν μείωση και ένα παρέμεινε σταθερό.
Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη οικονομική σημασία λόγω του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (EU ETS), μέσω του οποίου το διοξείδιο του άνθρακα αποκτά συγκεκριμένο χρηματικό κόστος για τις επιχειρήσεις που υπάγονται σε αυτό.
Πόσο κοστίζουν οι πρόσθετες εκπομπές
Στο ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων, κάθε τόνος CO₂ που εκπέμπεται από μια υπόχρεη εγκατάσταση πρέπει να καλύπτεται από αντίστοιχο δικαίωμα.
Οι ηλεκτροπαραγωγοί και οι ενεργοβόρες βιομηχανίες αγοράζουν δικαιώματα από την αγορά ή χρησιμοποιούν δικαιώματα που έχουν ήδη αποκτήσει. Σε ορισμένους βιομηχανικούς κλάδους εξακολουθεί να ισχύει δωρεάν κατανομή, η οποία περιορίζει την άμεση επιβάρυνση.
Με ενδεικτική τιμή δικαιώματος 80 ευρώ ανά τόνο CO₂, η αξία των δικαιωμάτων για ένα εκατομμύριο τόνους εκπομπών ανέρχεται σε 80 εκατ. ευρώ. Για πέντε εκατομμύρια τόνους, το αντίστοιχο ποσό φτάνει τα 400 εκατ. ευρώ.
Τα ποσά είναι ενδεικτικά και δεν αποτελούν υπολογισμό της πρόσθετης επιβάρυνσης που προκύπτει από την αύξηση των ελληνικών εκπομπών το δεύτερο τρίμηνο. Η Eurostat καταγράφει τις εκπομπές του συνόλου της οικονομίας, συμπεριλαμβανομένων δραστηριοτήτων που δεν υπάγονται στο υφιστάμενο σύστημα ETS.
Για να υπολογιστεί το πραγματικό πρόσθετο κόστος απαιτούνται τα στοιχεία εκπομπών των υπόχρεων εγκαταστάσεων, η τιμή στην οποία αποκτήθηκαν τα δικαιώματα και η δωρεάν κατανομή που δικαιούνται ορισμένες επιχειρήσεις.
Η επιβάρυνση στην ηλεκτροπαραγωγή
Η μεγαλύτερη άμεση επίπτωση του κόστους CO₂ στην ελληνική οικονομία εντοπίζεται στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Παρά τη μεγάλη διείσδυση των ΑΠΕ, οι μονάδες φυσικού αερίου εξακολουθούν να καλύπτουν σημαντικό μέρος της ζήτησης και να διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση των χονδρεμπορικών τιμών.
Για μια σύγχρονη μονάδα φυσικού αερίου με συντελεστή εκπομπών 0,35 τόνους CO₂ ανά παραγόμενη μεγαβατώρα, το κόστος των δικαιωμάτων διαμορφώνεται στα 28 ευρώ ανά MWh όταν η τιμή του CO₂ βρίσκεται στα 80 ευρώ ανά τόνο.
Αν η τιμή των δικαιωμάτων αυξηθεί στα 100 ευρώ, η αντίστοιχη επιβάρυνση φτάνει τα 35 ευρώ ανά MWh.
Πρόκειται για κόστος που προστίθεται στην αγορά φυσικού αερίου, στη λειτουργία και στις υπόλοιπες δαπάνες της μονάδας.
Η επίδραση δεν περιορίζεται στους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας από ορυκτά καύσιμα. Στο μοντέλο οριακής τιμολόγησης της χονδρεμπορικής αγοράς, όταν μια μονάδα φυσικού αερίου καθορίζει την τιμή, το κόστος των δικαιωμάτων μπορεί να επηρεάσει την τιμή εκκαθάρισης της αγοράς συνολικά.
Κατά συνέπεια, ακόμη και σε περιόδους υψηλής παραγωγής από ΑΠΕ, οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας μπορούν να επηρεάζονται από το κόστος του φυσικού αερίου και των δικαιωμάτων CO₂, ιδιαίτερα τις βραδινές ώρες ή όταν περιορίζεται η παραγωγή από αιολικά και φωτοβολταϊκά.
Η επίπτωση στην ελληνική βιομηχανία
Αντίστοιχες επιβαρύνσεις αντιμετωπίζουν οι ελληνικές ενεργοβόρες βιομηχανίες, με σημαντικές διαφοροποιήσεις ανάλογα με τον κλάδο και το καθεστώς κατανομής δικαιωμάτων.
Η τσιμεντοβιομηχανία, τα διυλιστήρια, η μεταλλουργία και άλλες βιομηχανικές δραστηριότητες έχουν άμεση ή έμμεση έκθεση στο κόστος των εκπομπών.
Για τις επιχειρήσεις αυτές, η αύξηση της τιμής του CO₂ επηρεάζει το κόστος παραγωγής, τις επενδυτικές αποφάσεις και την ανταγωνιστικότητα των προϊόντων τους στις διεθνείς αγορές.
Η επίπτωση εξαρτάται από την ενεργειακή ένταση κάθε εγκατάστασης, την τεχνολογία που χρησιμοποιεί, τις δωρεάν κατανομές δικαιωμάτων και τη δυνατότητα μετακύλισης του κόστους στους πελάτες.
Το ζήτημα αποκτά μεγαλύτερη σημασία για την ελληνική μεταποίηση, η οποία καλείται να ανταγωνιστεί παραγωγούς από χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου δεν εφαρμόζεται πάντοτε αντίστοιχη τιμολόγηση του άνθρακα.
Για την αντιμετώπιση αυτής της διαφοράς, η ΕΕ έχει θεσπίσει τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM), ο οποίος από το 2026 εισέρχεται στην οριστική του φάση για συγκεκριμένες κατηγορίες εισαγόμενων προϊόντων.
Το κόστος μεταφέρεται στην υπόλοιπη οικονομία
Η επιβάρυνση από το CO₂ δεν περιορίζεται στους κλάδους που υποχρεούνται να αγοράζουν δικαιώματα.
Οι επιχειρήσεις του εμπορίου, των υπηρεσιών, της εστίασης και άλλων δραστηριοτήτων επηρεάζονται έμμεσα από τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας και από το κόστος των προϊόντων που προμηθεύονται.
Αντίστοιχα, τα νοικοκυριά μπορούν να επηρεαστούν μέσω των λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος και των τελικών τιμών αγαθών και υπηρεσιών.
Το ποσοστό μετακύλισης δεν είναι ενιαίο. Εξαρτάται από τις συνθήκες ανταγωνισμού, τις συμβάσεις προμήθειας, τη δυνατότητα απορρόφησης του κόστους και τη συμμετοχή της ενέργειας στη συνολική δαπάνη παραγωγής.
Υπάρχει, πάντως, και η δημοσιονομική διάσταση. Τα δικαιώματα που δημοπρατούνται δημιουργούν έσοδα για τα κράτη-μέλη, μέρος των οποίων κατευθύνεται σε ενεργειακές και κλιματικές δράσεις, επενδύσεις και μέτρα στήριξης. Επομένως, το κόστος αγοράς δικαιωμάτων δεν ισοδυναμεί στο σύνολό του με καθαρή απώλεια πόρων για την εθνική οικονομία.
Το πρόβλημα της αποσύνδεσης της ανάπτυξης από τους ρύπους
Τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι σε ευρωπαϊκό επίπεδο η οικονομική δραστηριότητα μπορεί να αυξάνεται ταυτόχρονα με τη μείωση των εκπομπών.
Το δεύτερο τρίμηνο του 2026, 16 από τις 18 χώρες που μείωσαν τις εκπομπές τους κατέγραψαν παράλληλα αύξηση ή σταθεροποίηση του ΑΕΠ.
Η εξέλιξη αυτή αποτελεί ένδειξη αποσύνδεσης της οικονομικής δραστηριότητας από τις εκπομπές σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, αν και δεν αρκεί από μόνη της για να επιβεβαιώσει μια μόνιμη τάση.
Σε ετήσια βάση, άλλωστε, οι συνολικές εκπομπές στην ΕΕ αυξήθηκαν κατά 1,4%, ενώ το ΑΕΠ ενισχύθηκε κατά 1,5%, γεγονός που δείχνει ότι η πρόοδος παραμένει περιορισμένη.
Για την Ελλάδα, η αύξηση των εκπομπών το δεύτερο τρίμηνο αναδεικνύει την ανάγκη να εξεταστεί σε ποιους κλάδους εντοπίζεται η επιβάρυνση.
Η αυξημένη παραγωγή από μονάδες φυσικού αερίου, οι μεταβολές στη βιομηχανική δραστηριότητα, η κατανάλωση καυσίμων στις μεταφορές και οι ενεργειακές ανάγκες των κτιρίων είναι παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν τις συνολικές εκπομπές.
Η ανακοίνωση της Eurostat δεν τεκμηριώνει από μόνη της ποιος από αυτούς τους παράγοντες ευθύνεται για την ελληνική αύξηση.
Ο ρόλος των επενδύσεων σε ΑΠΕ και αποθήκευση
Η οικονομική σημασία των εκπομπών συνδέεται άμεσα και με τον σχεδιασμό των ενεργειακών επενδύσεων.
Η αύξηση της εγκατεστημένης ισχύος των ΑΠΕ περιορίζει την ανάγκη παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ορυκτά καύσιμα, υπό την προϋπόθεση ότι η παραγόμενη ενέργεια μπορεί να απορροφηθεί από το σύστημα.
Οι περικοπές πράσινης παραγωγής, οι περιορισμοί των ηλεκτρικών δικτύων και η καθυστέρηση ανάπτυξης συστημάτων αποθήκευσης περιορίζουν τη δυνατότητα πλήρους αξιοποίησης των ανανεώσιμων πηγών.
Αντίθετα, η ενίσχυση της αποθήκευσης και των διασυνδέσεων μπορεί να μειώσει τις ώρες λειτουργίας συμβατικών μονάδων, περιορίζοντας τόσο την κατανάλωση φυσικού αερίου όσο και τις αντίστοιχες εκπομπές.
Η μείωση του κόστους CO₂ αποτελεί έτσι έναν πρόσθετο οικονομικό παράγοντα στην αξιολόγηση των επενδύσεων για την ενεργειακή μετάβαση.
Τα τελευταία στοιχεία της Eurostat επαναφέρουν, επομένως, μια παράμετρο που αποκτά αυξανόμενη σημασία για την ελληνική οικονομία: εκτός από τον ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ, καθοριστικός δείκτης είναι πλέον και η ποσότητα των εκπομπών που απαιτείται για την παραγωγή του.
Η εξέλιξη αυτού του δείκτη θα επηρεάζει ολοένα περισσότερο το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας, την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής βιομηχανίας και την απόδοση των επενδύσεων που πραγματοποιούνται για τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.
