Το επόμενο κρίσιμο βήμα για τη νέα ευρωπαϊκή «ρήτρα διαφυγής» στην Ενέργεια θα πραγματοποιηθεί την ερχόμενη εβδομάδα στο Λουξεμβούργο, όπου οι υπουργοί Οικονομικών της ΕΕ αναμένεται να συζητήσουν τις λεπτομέρειες εφαρμογής του μέτρου και κυρίως τις κατηγορίες ενεργειακών επενδύσεων που θα μπορούν να χρηματοδοτηθούν μέσω του νέου πλαισίου.
Ουσιαστικά, η πρωτοβουλία της Κομισιόν, που ανακοινώθηκε ως απάντηση στις νέες πιέσεις στις ευρωπαϊκές αγορές ενέργειας, αποτελεί συνέχεια της αντίστοιχης ρήτρας διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες. Για την Ελλάδα, σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις, ο πρόσθετος δημοσιονομικός χώρος που μπορεί να δημιουργηθεί ενδέχεται να προσεγγίσει τα 1,5 δισ. ευρώ σε ορίζοντα τριετίας, υπό την προϋπόθεση ότι θα οριστικοποιηθούν οι σχετικές ευρωπαϊκές αποφάσεις.
Σύμφωνα με όσα ανέφερε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης στο συνέδριο «Ελλάδα 2030», η νέα ρήτρα αφορά αποκλειστικά επενδύσεις στην ενέργεια και ειδικότερα πράσινες επενδύσεις, χωρίς να συνδέεται με νέα οριζόντια μέτρα στήριξης ή επιδοτήσεις κατανάλωσης.
«Αφορά επενδύσεις στην ενέργεια. Πράσινες επενδύσεις. Δεν αφορά αμιγή μέτρα στήριξης», σημείωσε χαρακτηριστικά ο υπουργός, υπογραμμίζοντας ότι στόχος είναι η ενίσχυση της ανθεκτικότητας του ενεργειακού συστήματος και η μείωση του ενεργειακού κόστους μέσα από διαρθρωτικές παρεμβάσεις. Όπως, ειδικότερα, τόνισε ο κ. Πιερρακάκης αφήνοντας ανοικτό τον ορίζοντα για το εύρος της αντίδρασης και τεκμηριώνοντας τις αποφάσεις της ΕΕ, «Έρευνα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου πριν από λίγο καιρό έδειξε ότι η επίδραση της οικονομικής κρίσης στην Ευρώπη και στη χώρα μας είναι 12% μικρότερη λόγω των επενδύσεων που έχουν γίνει από το 2022 και μετά. Μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Άρα, το να μπορείς να επενδύεις μακροπρόθεσμα και ό,τι κάνεις βραχυπρόθεσμα να κουμπώνει -εντός εισαγωγικών- με τον μακροπρόθεσμο στόχο σου, γυρνάει επίσης πίσω στον κόσμο. Ας μην υποτιμάται, λοιπόν, η επίδραση που μπορούν αυτές οι επενδύσεις να έχουν γενικότερα στην οικονομία μας και στην κοινωνική συνοχή. Θα έλεγα ότι είναι πάρα πολύ σημαντική. Άρα, προτιθέμεθα να αξιοποιήσουμε στοιχεία αυτών των δυνατοτήτων που θα μας δοθούν. Και βέβαια, να προσθέσω εδώ ότι το πώς αντιδράει η Κομισιόν, το λέγαμε και εξ αρχής αυτό, με το που ξεκίνησε η κρίση στη Μέση Ανατολή, η αντίδραση είναι συνάρτηση του βάθους του προβλήματος. Αν το πρόβλημα βαθύνει, θα βαθύνει και η αντίδραση. Θα είναι και μεγαλύτερης, δηλαδή, κλίμακας και βεληνεκούς η αντίδραση. Εδώ που είμαστε, όμως, αυτή τη στιγμή, αυτό είναι που έχουμε στα χέρια μας. Προφανώς στο Eurogroup που θα έχουμε αυτή την εβδομάδα, στο Λουξεμβούργο, θα συζητήσουμε περαιτέρω για την περίμετρο του συγκεκριμένου μέτρου.»
Τι θα ισχύσει;
Με βάση, λοιπόν, το υπό διαμόρφωση πλαίσιο, τα κράτη-μέλη θα μπορούν να αξιοποιήσουν μέρος της δημοσιονομικής ευελιξίας που έχει ήδη προβλεφθεί για την άμυνα, προκειμένου να χρηματοδοτήσουν έργα που ενισχύουν την ενεργειακή ασφάλεια, την ευελιξία των δικτύων και τη διείσδυση των καθαρών μορφών ενέργειας. Το πρόσθετο περιθώριο αναμένεται να φθάνει έως το 0,3% του ΑΕΠ ετησίως για τα έτη 2026-2028, με συνολικό ανώτατο όριο το 0,6% του ΑΕΠ στην τριετία.
Το ενδιαφέρον για την ελληνική αγορά εστιάζεται κυρίως στο ποιες επενδυτικές κατηγορίες θα κριθούν επιλέξιμες. Στελέχη της αγοράς θεωρούν ότι στο νέο πλαίσιο θα μπορούσαν να ενταχθούν έργα αποθήκευσης ενέργειας, ιδιαίτερα σε νησιωτικές περιοχές, επενδύσεις για την ενίσχυση της ευελιξίας και της ευστάθειας του ηλεκτρικού συστήματος, καθώς και κρίσιμες παρεμβάσεις στα δίκτυα μεταφοράς και διανομής.
Οι δράσεις
Παράλληλα, εξετάζεται το ενδεχόμενο να χρηματοδοτηθούν δράσεις ενεργειακής αποδοτικότητας και εξοικονόμησης, όπως η εγκατάσταση αντλιών θερμότητας, ηλιακών θερμοσιφώνων και άλλων τεχνολογιών που συμβάλλουν στη μείωση της τελικής κατανάλωσης ενέργειας. Αν και οι τελικές αποφάσεις δεν έχουν ακόμη ληφθεί, οι συγκεκριμένες παρεμβάσεις θεωρούνται συμβατές με τη φιλοσοφία του μέτρου, καθώς μειώνουν μακροπρόθεσμα το ενεργειακό κόστος χωρίς να επιβαρύνουν τη ζήτηση ορυκτών καυσίμων.
Σε κάθε περίπτωση, η Κομισιόν έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι η πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία δεν θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για οριζόντιες επιδοτήσεις στην κατανάλωση πετρελαίου ή φυσικού αερίου. Αντίθετα, το βάρος μετατοπίζεται σε επενδύσεις που ενισχύουν τη διαρθρωτική ανθεκτικότητα του ενεργειακού συστήματος και επιταχύνουν την ενεργειακή μετάβαση.
Όπως τόνισε ο υπουργός, πάντως, οι τελικές αποφάσεις αναμένονται μετά τις συζητήσεις του Eurogroup στο Λουξεμβούργο, όπου θα αποσαφηνιστεί η ακριβής περίμετρος του μέτρου. Τότε θα φανεί ποιες ενεργειακές επενδύσεις θα μπορέσουν τελικά να ενταχθούν στη νέα ρήτρα διαφυγής και ποιο θα είναι το πραγματικό αποτύπωμα του μέτρου για την ελληνική αγορά ενέργειας.
