Στα τέλη Μαΐου αναμένεται να ανοίξει η πλατφόρμα, ώστε 30.000 δικαιούχοι να μπορέσουν να ανακαινίσουν τα σπίτια τους είτε για να μείνουν οι ίδιοι είτε για να τα νοικιάσουν σε άλλους πολίτες, λαμβάνοντας έως και 36.000 όπως τόνισε η Υπουργός Δόμνα Μιχαηλίδου στο 11ο Delphi Forum. Παράλληλα ανακοίνωσε πακέτο 43 μέτρων ύψους και δράσεις για ανακαινίσεις, κοινωνική αντιπαροχή και αξιοποίηση δημόσιων ακινήτων.
Ουσιαστικά είναι ένα νέο, διευρυμένο πρόγραμμα με στόχο την τόνωση της προσφοράς κατοικιών σε μια αγορά με μεγάλα ζητήματα. Σε αντίθεση με προηγούμενες δράσεις, περιλαμβάνει και παλαιές κύριες κατοικίες που ήδη κατοικούνται, διευρύνοντας σημαντικά το πεδίο εφαρμογής, ιδίως σε μια περίοδο αυξημένων ενεργειακών αναγκών.
Η χρηματοδότηση
Η χρηματοδότηση του προγράμματος ανέρχεται σε περίπου 500 εκατ. ευρώ, τα οποία έχουν ήδη διασφαλιστεί μέσω πόρων από 14 διαφορετικά προγράμματα του ΕΣΠΑ 2021-2027. Η επιδότηση θα καλύπτει από 70% έως και 95% του κόστους για παλαιές κατοικίες, είτε είναι κενές είτε χρησιμοποιούνται. Απευθύνεται σε νοικοκυριά με χαμηλά και μεσαία εισοδήματα που δεν διαθέτουν τα αναγκαία κεφάλαια για ανακαίνιση. Υψηλότερα ποσοστά ενίσχυσης προβλέπονται για ευάλωτες κατηγορίες, όπως άτομα με αναπηρία, τρίτεκνες και πολύτεκνες οικογένειες, μονογονεϊκά νοικοκυριά, νέους ηλικίας 25 έως 35 ετών, καθώς και για ακίνητα σε ορεινές και νησιωτικές περιοχές. Προβλέπεται η ανακαίνιση έως και 20.000 κατοικιών, με ανώτατη επιφάνεια τα 120 τ.μ.
Η επιδότηση θα υπολογίζεται ανά τετραγωνικό μέτρο, με ανώτατο όριο τα 300 ευρώ/τ.μ., ενώ το συνολικό ποσό ανά κατοικία μπορεί να φτάσει περίπου τις 36.000 ευρώ. Από το συνολικό προϋπολογισμό, περίπου το 80% θα κατευθυνθεί σε επισκευές και το υπόλοιπο σε ενεργειακές αναβαθμίσεις. Τα εισοδηματικά κριτήρια θα είναι αντίστοιχα με εκείνα του προγράμματος «Σπίτι μου 2». Για να λάβει κάποιος την επιδότηση, θα πρέπει είτε να εκμισθώσει το ανακαινισμένο ακίνητο για τουλάχιστον πέντε χρόνια είτε να το χρησιμοποιεί ως κύρια κατοικία για το ίδιο χρονικό διάστημα.
Η βασική διαφοροποίηση του νέου προγράμματος έγκειται στην υποχρεωτικότητα των παρεμβάσεων. Σε αντίθεση με το παρελθόν, ο δικαιούχος δεν μπορεί να επιλέξει αποσπασματικές εργασίες.
Βασικά σημεία
Αναλυτικά, το πλάνο χωρίζεται σε δύο σκέλη που πρέπει να υλοποιηθούν συνδυαστικά:
Δομική Ανακαίνιση (60%-80% της δαπάνης): Καλύπτει τον σκληρό πυρήνα των εργασιών, όπως υδραυλικές και ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις, δάπεδα, μπάνια, κουζίνες και ελαιοχρωματισμούς.
Ενεργειακή Αναβάθμιση (20%-40% της δαπάνης): Περιλαμβάνει ηπιότερες παρεμβάσεις (τύπου «Εξοικονομώ» αλλά με χαμηλότερη τεχνική πολυπλοκότητα), όπως θερμομονωτικά κουφώματα, ηλιακούς θερμοσίφωνες και αντλίες θερμότητας.
Ο όρος για την εκταμίευση είναι η άνοδος του ακινήτου κατά τουλάχιστον μία ενεργειακή κλάση, γεγονός που θα πιστοποιείται με ενεργειακά πιστοποιητικά (ΠΕΑ) προ και μετά των εργασιών.
Το οικονομικό σκέλος του προγράμματος, συνολικού προϋπολογισμού 500 εκατ. ευρώ, χαρακτηρίζεται ιδιαίτερα ελκυστικό. Η επιδότηση μπορεί να φτάσει τα 300 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, με το ανώτατο πλαφόν ενίσχυσης να αγγίζει τις 36.000 ευρώ.
Το βασικό ποσοστό επιχορήγησης ορίζεται στο 80%, ωστόσο μπορεί να σκαρφαλώσει στο 90% μέσω σωρευτικών προσαυξήσεων (5% για νησιωτικές/ορεινές περιοχές και 5% για τρίτεκνους, πολύτεκνους ή ΑμεΑ). Πρακτικά, σε πολλές περιπτώσεις ο ιδιοκτήτης θα χρειαστεί να καλύψει από την τσέπη του μόνο το 10% του κόστους.
Προκειμένου το «Ανακαινίζω» να λειτουργήσει ως εργαλείο στεγαστικής πολιτικής και όχι ως έμμεση επιδότηση του τουρισμού, το υπουργείο θέτει αυστηρούς όρους χρήσης:
Απαγόρευση βραχυχρόνιας μίσθωσης: Τα ακίνητα που θα ενταχθούν στο πρόγραμμα δεν μπορούν να διατεθούν σε πλατφόρμες τύπου Airbnb για τουλάχιστον πέντε έτη.
Υποχρεωτική μακροχρόνια χρήση: Ο ιδιοκτήτης οφείλει είτε να ιδιοκατοικήσει το ακίνητο ως κύρια κατοικία είτε να το εκμισθώσει με μακροχρόνιο συμβόλαιο για μια πενταετία.
Για να εξασφαλιστεί η μαζική συμμετοχή, το πρόγραμμα απευθύνεται σε ευρύ φάσμα πολιτών. Τα εισοδηματικά όρια ξεκινούν από 25.000 ευρώ για άγαμους και φτάνουν τις 35.000 ευρώ για έγγαμους (με επιπλέον 5.000 ευρώ ανά παιδί), καλύπτοντας έτσι και τη μεσαία τάξη.
Αξίζει να σημειωθεί ότι δεν υπάρχει ηλικιακός περιορισμός για τους αιτούντες, ενώ ένας ιδιοκτήτης μπορεί να υποβάλει αιτήσεις για περισσότερα από ένα ακίνητα, καθώς στόχος είναι η άμεση αύξηση της προσφοράς διαθέσιμων κατοικιών.
Παράλληλα, προχωρά και το σκέλος της φοιτητικής στέγασης, με έργα ύψους περίπου 750 εκατ. ευρώ που αναμένεται να δημιουργήσουν 8.500 νέες κλίνες, καθώς και παρεμβάσεις αναβάθμισης υφιστάμενων εστιών.
Τι δήλωσε η υπουργός;
Η Υπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Δόμνα Μιχαηλίδου, τόνισε, μεταξύ άλλων: «Είμαστε πολύ κοντά στην έκδοση της Εθνικής Στρατηγικής για τη στεγαστική πολιτική στη χώρα. Πρόκειται για μια στρατηγική που αποτυπώνει τα προβλήματα και τις ανησυχίες, τόσο σε θεσμικό και οργανωτικό όσο και σε γεωγραφικό επίπεδο. Η κυβέρνηση προχωρά αυτή τη στιγμή με ένα πακέτο 43 διαφορετικών μέτρων, υπηρεσιών, βοηθημάτων και άμεσων οικονομικών ενισχύσεων, συνολικού ύψους επτά δισ. ευρώ».
Η ίδια επισήμανε ότι το κύριο πρόβλημα σήμερα στη χώρα το αντιμετωπίζουν οι νέοι, λέγοντας: «Τρεις στους δέκα Έλληνες δεν έχουν δικό τους σπίτι. Πρόκειται ακόμη για ένα από τα μικρότερα ποσοστά στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ωστόσο πρέπει να τους στηρίξουμε είτε για να αποκτήσουν το δικό τους σπίτι είτε για να έχουν πρόσβαση σε προσιτή κατοικία».
Υπογράμμισε ακόμη: «Στα τέλη Μαΐου ανοίγουμε την πλατφόρμα, ώστε 30.000 συμπολίτες μας να μπορέσουν να ανακαινίσουν τα σπίτια
τους είτε για να μείνουν οι ίδιοι είτε για να τα νοικιάσουν σε άλλους πολίτες, λαμβάνοντας έως και 36.000 ευρώ για να προχωρήσουν στην ανακαίνιση». Πρόσθεσε ότι μέσα στο 2026 θα δημοπρατηθούν 20 ακίνητα για την κοινωνική αντιπαροχή, ενώ οι πρώτες 700 κατοικίες σε ανενεργά στρατόπεδα αναμένεται να είναι έτοιμες εντός του 2029. Σε άλλο σημείο της συζήτησης, η υπουργός ανέφερε ότι το στεγαστικό απόθεμα μπορεί να ενισχυθεί τόσο μέσω νέων κατασκευών όσο και με την επαναφορά στην αγορά υφιστάμενων ακινήτων.
«Βάζουμε μπροστά 2.300 κατοικίες, ώστε για πρώτη φορά το ελληνικό κράτος να μπορέσει, σε μεγάλη κλίμακα, να δημιουργήσει ποιοτικά ακίνητα για τους Έλληνες. Στόχος είναι να στεγαστούν σε κατοικίες καλής ενεργειακής κλάσης δημόσιοι λειτουργοί, νοσηλευτές, γιατροί, δάσκαλοι και άνθρωποι που προσφέρουν στις κοινωνικές υπηρεσίες, οι οποίοι, με τον μισθό τους, δεν μπορούν σήμερα να ανταποκριθούν στο ενοίκιο της αγοράς», είπε.
Καμπανάκι για την προσφορά
Μιλώντας στο ίδιο πάνελ στο 11ο Delphi Economic Forum, οι ειδικοί Γιάννης Μπίτζης Επικεφαλής του Τομέα Μεταφορών και Ακινήτων στην EY Parthenon τόνισε την ανάγκη για:
Αύξηση της προσφοράς κατοικιών
Αξιοποίηση ανενεργού αποθέματος
Δημιουργία μόνιμων μηχανισμών κοινωνικής κατοικίας
Κεντρική πρόταση αποτελεί η σύσταση ενός ενιαίου φορέα στεγαστικής πολιτικής και ενός ειδικού ταμείου για τη χρηματοδότηση και ανάπτυξη προσιτών κατοικιών.
Πιο συγκεκριμένα, Ερωτώμενος για μοντέλα στέγασης τα οποία έχουν εφαρμοστεί στο εξωτερικό, ο κ. Μπίτζης τόνισε ότι, διεθνώς, δεν υπάρχει «μαγική συνταγή» με εγγυημένα αποτελέσματα για το στεγαστικό ζήτημα. Τα πιο επιτυχημένα μοντέλα, όπως σημείωσε, στηρίζονται σε έναν συνδυασμό πολιτικών και, πιο συγκεκριμένα, στην αύξηση της προσφοράς νέων κατοικιών, στην ενεργοποίηση ανενεργού ή υποαξιοποιημένου αποθέματος και στην ανάπτυξη μόνιμων μηχανισμών, που έχουν την αρμοδιότητα, αλλά και την ικανότητα, να διαχειρίζονται, να ανανεώνουν και να επεκτείνουν το απόθεμα κατοικιών, με συνέπεια, στον χρόνο.
Αναφερόμενος στην ελληνική πραγματικότητα, ο κ. Μπίτζης σημείωσε ότι, δεν υπάρχει ακόμα τέτοια αγορά στην Ελλάδα, όμως έχουν γίνει πολύ σοβαρά βήματα τα τελευταία χρόνια, με την ίδρυση του ΥΚΟΙΣΟ και την προσθήκη νέων μέτρων. Υποστήριξε, ακόμη, πως «απαιτείται λειτουργική εφαρμογή μίας ολοκληρωμένης στρατηγικής», υπογραμμίζοντας την ανάγκη για ανάπτυξη ενός εθνικού συστήματος που θα αυξάνει γρήγορα την προσφορά, ενώ, παράλληλα, θα δημιουργεί μόνιμο απόθεμα κοινωνικής και προσιτής κατοικίας. Μεταξύ άλλων, έκανε λόγο για την ανάγκη ενός «Ενιαίου Φορέα Εφαρμογής Στεγαστικής Πολιτικής», με ρόλο κεντρικού συντονισμού, ανάλυσης της αγοράς, ιεράρχησης αναγκών και παρακολούθησης της υλοποίησης.
Ο κ. Μπίτζης ανέδειξε, επίσης, τη σημασία ενός εξειδικευμένου «Ταμείου-Θεματοφύλακα» για τη διαχείριση και ανακύκλωση χρηματοδοτικών πόρων, και τη δημιουργία μόνιμου αποθέματος κοινωνικής/προσιτής κατοικίας, καθώς και την ανάγκη για τοπικές δομές εφαρμογής, δεδομένου ότι οι ανάγκες κατοικίας διαφοροποιούνται σημαντικά ανά περιοχή. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε, δε, στον κρίσιμο ρόλο του εξειδικευμένου «Ταμείου-Θεματοφύλακα» στα πρότυπα των “social housing revolving funds” που λειτουργούν σε χώρες με επιτυχημένα μοντέλα, που δρα ως καταλύτης στη δημιουργία της αγοράς, στο “de-risking” των έργων, στην ανάπτυξη αξιοπιστίας για τους επενδυτές, και στην «αξιοποίηση εξειδικευμένης τεχνογνωσίας».
Ερωτώμενος για έργα που μπορούν να προσελκύσουν επενδυτές, ο Εταίρος της EY-Parthenon υπογράμμισε ότι «το κλειδί είναι η βελτίωση της οικονομικής εξίσωσης ενός έργου μέσω στήριξης, σταδιακής ωρίμανσης και απομείωσης του κινδύνου». Για να κινητοποιηθούν επενδύσεις, το ελληνικό μοντέλο – όπως είπε – χρειάζεται να μειώσει το κόστος γης, με αξιοποίηση δημόσιων ακινήτων, να προσφέρει πολεοδομικό όφελος, να επιταχύνει τις αδειοδοτήσεις και να ενισχύσει την προβλεψιμότητα των cash flows. «Αν ήμουν επενδυτής, θα εξέταζα την Ελλάδα στρατηγικά, για ανάπτυξη ώριμων ακινήτων, με καθαρές δομές έργου, απλοποιημένες διαδικασίες, πρόσβαση σε χρηματοδότηση και ουσιαστικό επιμερισμό κινδύνων», σημείωσε.
Τέλος, μιλώντας για τους άμεσους στόχους που πρέπει να τεθούν, προκειμένου να αντιμετωπιστεί το στεγαστικό ζήτημα, ο κ. Μπίτζης σχολίασε: «Στα επόμενα δύο χρόνια, θα ήθελα να δούμε τη μετάβαση από τα υφιστάμενα μέτρα, σε έναν μόνιμο μηχανισμό κλιμάκωσης της υλοποίησης. Αυτό σημαίνει την ανάπτυξη του νέου ενιαίου Φορέα Στεγαστικής Πολιτικής, μαζί με το Εξειδικευμένο Ταμείο-Θεματοφύλακα, το οποίο θα αντλεί, θα διαχειρίζεται και θα ανακυκλώνει ευρωπαϊκούς και εθνικούς πόρους, ώστε να κινητοποιεί επενδύσεις για την ανάπτυξη μόνιμου κοινωνικού/προσιτού αποθέματος κατοικιών». Και, κατέληξε ότι «είναι θέμα επιτάχυνσης της ωρίμανσης της αγοράς».
Ο Αναπληρωτής Διευθύνων Σύμβουλος του Υπερταμείου, Παναγιώτης Σταμπουλίδης, σημείωσε, μεταξύ άλλων: «Έχουμε ως βασική προτεραιότητα, στην πρώτη φάση, τα ακίνητα που θα τεθούν στη διάθεση του Υπουργείου και στη συνέχεια θα βγουν στην αγορά να μην παρουσιάζουν κανένα νομικό κενό. Παράλληλα, πρέπει να διαθέτουν την απαραίτητη τεχνική ωριμότητα, κυρίως ως προς τις χρήσεις, ώστε να προχωρήσει γρήγορα το αρχιτεκτονικό και στη συνέχεια το κατασκευαστικό σκέλος». Ανέφερε ως αισιόδοξο στόχο το 2026 να υπάρχουν περίπου 20 ακίνητα, τα οποία θα μπορούν να δημοπρατηθούν.
Η Πρόεδρος του Ιδρύματος Νεολαίας και Διά Βίου Μάθησης, Άννα Ροκοφύλλου, σημείωσε σχετικά: «Ως Ίδρυμα κινούμαστε σε δύο άξονες. Πρωτίστως, αναβαθμίζουμε τις ήδη υπάρχουσες εστίες μας, τις ανακαινίζουμε και φροντίζουμε ώστε οι φοιτητές να έχουν πολύ καλύτερες συνθήκες διαβίωσης. Παράλληλα, διαμορφώνουμε κοινόχρηστους χώρους και ενισχύουμε περαιτέρω την ασφάλειά τους». Γνωστοποίησε, δε, ότι μόλις εφαρμόστηκε για πρώτη φορά σύστημα ελεγχόμενης εισόδου στην πρώτη φοιτητική εστία του Πανεπιστημίου Αθηνών, στου Ζωγράφου. Παράλληλα, τόνισε: «Η πραγματική εικόνα δεν είναι ούτε μία ούτε ενιαία. Το μόνο κοινό στοιχείο είναι η κοινωνική ανάγκη για οικονομικά προσιτή και αξιοπρεπή στέγαση για τους φοιτητές». Σημείωσε πως άλλη είναι η εικόνα στις αστικές περιοχές, άλλη στις τουριστικές περιοχές και διαφορετική στην ευρύτερη περιφέρεια.
Μεγάλο ζήτημα
Να σημειωθεί ότι το τελευταίο policy brief του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών (ΚΕΦΙΜ) με τίτλο «Τιμές κατοικιών και ενοίκια στην Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση» συνέγραψε ο Βοηθός Ερευνητικών Προγραμμάτων του ΚΕΦΙΜ, Χρήστος Λούκας.
Η ανάλυση, που βασίζεται στα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της Eurostat και της Τράπεζας της Ελλάδος, καταγράφει τη συνεχιζόμενη επιδείνωση της οικονομικής προσβασιμότητας της στέγης στην Ελλάδα, σε μια περίοδο κατά την οποία οι τιμές κατοικιών και τα ενοίκια αυξάνονται ταχύτερα από τα εισοδήματα.
Σύμφωνα με τη μελέτη:
- Στην ΕΕ-27, το 2025 οι τιμές κατοικιών αυξήθηκαν κατά 5,5% και τα ενοίκια κατά 3,2%.
- Η Ελλάδα κατέγραψε τη δεύτερη μεγαλύτερη αύξηση ενοικίων στην ΕΕ, με +10,1%.
- Από το 2000 έως το 2025, τα ενοίκια στην Ελλάδα ακολούθησαν έντονη διακύμανση: ισχυρή άνοδο πριν από την κρίση, βαθιά πτώση την περίοδο 2011–2018, στασιμότητα έως το 2021 και νέα έντονη άνοδο από το 2022.
- Οι τιμές αγοράς κατοικιών στην Ελλάδα, και ιδιαίτερα στην Αθήνα, έχουν πλέον ξεπεράσει τα προ κρίσης επίπεδα, μετά από πολύ ταχεία ανάκαμψη από το 2017 και μετά. άλογη, αλλά ακόμη πιο έντονη, ήταν η διακύμανση στις τιμές αγοράς κατοικιών. Όπως προκύπτει από στοιχεία της Τράπεζα της Ελλάδος, η ελληνική αγορά γνώρισε σχεδόν διπλασιασμό τιμών την περίοδο 2000–2008, για να ακολουθήσει βαθιά πτώση έως το 2017. Έκτοτε, η ανάκαμψη υπήρξε ραγδαία καθώς μόνο στην Αθήνα οι τιμές αυξήθηκαν κατά 86% την περίοδο 2017–2025, ξεπερνώντας πλέον τα προ κρίσης επίπεδα. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η γενική τάση δείχνει ότι οι τιμές αγοράς αυξάνονται ταχύτερα από τα ενοίκια. Από το 2005 έως το 2025, οι τιμές κατοικιών σχεδόν διπλασιάστηκαν, ενώ τα ενοίκια αυξήθηκαν κατά περίπου 43%. Η εξέλιξη αυτή αντανακλά τη συνεχιζόμενη ανισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, ιδιαίτερα στα μεγάλα αστικά κέντρα, όπου η ζήτηση για στέγαση παραμένει ισχυρή. Παρά ταύτα, το πιο ανησυχητικό στοιχείο για την Ελλάδα δεν είναι μόνο η αύξηση των τιμών, αλλά η επιβάρυνση των νοικοκυριών. Στην Αθήνα, το ενοίκιο για ένα διαμέρισμα ενός υπνοδωματίου αντιστοιχεί στο 70,2% του μέσου μηνιαίου εισοδήματος, ενώ για δύο υπνοδωμάτια φτάνει το 93,6%.
- Η επιβάρυνση των νοικοκυριών στην Αθήνα είναι πλέον δυσανάλογα υψηλή σε σχέση με τον μέσο όρο της ΕΕ, καθώς τα ενοίκια βρίσκονται σε ευρωπαϊκά επίπεδα, ενώ οι μισθοί παραμένουν αισθητά χαμηλότεροι.
