Μια πολύ πιο δύσκολη οικονομική πραγματικότητα από το φθινόπωρο και κυρίως κατά τη διάρκεια του επόμενου χειμώνα φαίνεται να «διαβάζει» ο Αλέξανδρος Εξάρχου, συνδέοντας την ενεργειακή αβεβαιότητα με την επιστροφή των πληθωριστικών πιέσεων και, τελικά, με το κόστος του χρήματος.
Η ουσία της χτεσινής προειδοποίησής του μπορεί να συνοψιστεί σε μία αλληλουχία: ακριβότερη ενέργεια, περισσότερος πληθωρισμός, υψηλότερα επιτόκια και αποδόσεις, δυσκολότερη χρηματοδότηση επιχειρήσεων και επενδύσεων.
Και αυτή ακριβώς είναι η «άλλη όψη» της μεγάλης κινητικότητας που παρατηρείται σήμερα στην ελληνική κεφαλαιαγορά. Το τελευταίο διάστημα επιχειρήσεις έσπευσαν να αντλήσουν σημαντικά κεφάλαια μέσω αυξήσεων μετοχικού κεφαλαίου και ομολογιακών εκδόσεων. Η πρώτη ανάγνωση είναι ότι πρόκειται για ψήφο εμπιστοσύνης στην ελληνική οικονομία. Υπάρχει όμως και μια δεύτερη: ότι όσοι μπορούν να εξασφαλίσουν σήμερα χρηματοδότηση σπεύδουν να το κάνουν πριν αλλάξουν δραστικά οι συνθήκες.
Γιατί ο Σεπτέμβριος μπορεί να αποτελέσει σημείο καμπής
Στον πυρήνα του προβληματισμού βρίσκεται η ενέργεια. Η Ευρώπη οδεύει προς την επόμενη χειμερινή περίοδο με αυξημένες γεωπολιτικές αβεβαιότητες και με το φυσικό αέριο να παραμένει ο κρίσιμος παράγοντας για τη διαμόρφωση του ενεργειακού κόστους.
Η ανησυχία για το TTF αποκτά ιδιαίτερη σημασία εάν συνδυαστεί με χαμηλότερα αποθέματα φυσικού αερίου και με έναν βαρύ χειμώνα. Σε αυτή την περίπτωση η Ευρώπη θα αναγκαστεί να ανταγωνιστεί εντονότερα για φορτία LNG, με το κόστος να περνά από το φυσικό αέριο στο ηλεκτρικό ρεύμα, στη βιομηχανία, στις μεταφορές και τελικά στις τιμές καταναλωτή.
Το σενάριο δεν είναι θεωρητικό. Στις προβολές του Ιουνίου, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ενσωματώνει για το 2026 μέση τιμή φυσικού αερίου €45,6/MWh και ηλεκτρικής ενέργειας €89,3/MWh. Στο δυσμενές ενεργειακό σενάριο, όμως, το φυσικό αέριο φθάνει τα €60/MWh, ενώ στο ακραίο σενάριο τα €98/MWh.
Αυτό εξηγεί γιατί η προειδοποίηση για τον χειμώνα δεν αφορά μόνο τους λογαριασμούς ενέργειας.
Το πραγματικό SOS είναι τα επιτόκια
Εάν η νέα ενεργειακή ανατίμηση περάσει στον πληθωρισμό, οι κεντρικές τράπεζες θα έχουν πολύ μικρότερα περιθώρια για χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής. Και εάν οι αγορές αρχίσουν να προεξοφλούν επίμονες πληθωριστικές πιέσεις, οι αποδόσεις των ομολόγων μπορούν να κινηθούν ακόμη υψηλότερα.
Ήδη υπάρχουν ενδείξεις αυτής της μεταβολής. Η απόδοση του ελληνικού δεκαετούς benchmark, σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος, βρισκόταν στο 3,59% στις 16 Ιουνίου και είχε ανέβει στο 3,90% στις 24 Ιουλίου. Στο 30ετές, η απόδοση αυξήθηκε αντίστοιχα από 4,34% σε 4,55%.
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο μέρος της παρέμβασης Εξάρχου: μετά τον Σεπτέμβριο η άντληση κεφαλαίων μπορεί να γίνει αισθητά δυσκολότερη και ακριβότερη εάν συμπέσουν ενεργειακή κρίση, πληθωρισμός και άνοδος των αποδόσεων.
Για μια επιχείρηση αυτό μεταφράζεται σε ακριβότερα τραπεζικά δάνεια, ακριβότερες ομολογιακές εκδόσεις, μεγαλύτερες απαιτούμενες αποδόσεις από τους επενδυτές και δυσκολότερη χρηματοδότηση νέων projects. Για επενδύσεις εντάσεως κεφαλαίου –ενέργεια, κατασκευές, υποδομές, παραχωρήσεις– η μεταβολή αυτή είναι καθοριστική.
Οι δύο όψεις των δισεκατομμυρίων που σηκώθηκαν τώρα
Έτσι αποκτούν διαφορετική ερμηνεία οι μεγάλες κινήσεις άντλησης κεφαλαίων των τελευταίων μηνών.
Η αισιόδοξη ανάγνωση λέει ότι η ελληνική αγορά ωρίμασε, διαθέτει ρευστότητα και μπορεί να χρηματοδοτήσει μεγάλα επιχειρηματικά σχέδια.
Η πιο αμυντική ανάγνωση λέει κάτι διαφορετικό, τα χρήματα αντλούνται τώρα επειδή το παράθυρο μπορεί να αρχίσει να κλείνει το φθινόπωρο.
Δεν σημαίνει ότι οι επιχειρήσεις γνωρίζουν πως έρχεται κρίση. Σημαίνει όμως ότι σε ένα περιβάλλον αυξημένου γεωπολιτικού και ενεργειακού κινδύνου έχει αξία να εξασφαλίζεις ρευστότητα όσο οι αγορές παραμένουν ανοιχτές.
Η ευρωπαϊκή αδράνεια και η ιδέα ενός νέου κοινού εργαλείου
Εδώ μπαίνει και η κριτική προς την Ευρωπαϊκή Ένωση. Εάν ο ενεργειακός κίνδυνος είναι ευρωπαϊκός, η απάντηση δύσκολα μπορεί να παραμείνει αποκλειστικά εθνική.
Μία επιλογή θα μπορούσε να είναι ένα νέο κοινό χρηματοδοτικό εργαλείο, στη λογική του Ταμείου Ανάκαμψης ή μιας νέας κοινής ευρωπαϊκής έκδοσης χρέους, ώστε να χρηματοδοτηθεί η ενεργειακή ασφάλεια και –εφόσον απαιτηθεί– η προμήθεια ακριβού φυσικού αερίου χωρίς κάθε κράτος να επιβαρύνει μόνο του τον προϋπολογισμό και το κόστος δανεισμού του.
Η συζήτηση έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή η ενεργειακή κρίση έχει έναν μηχανισμό αυτοτροφοδότησης: η Ευρώπη πληρώνει περισσότερο για ενέργεια, ο πληθωρισμός ανεβαίνει, τα επιτόκια και οι αποδόσεις παραμένουν υψηλά και τελικά οι κυβερνήσεις και οι επιχειρήσεις πληρώνουν ακριβότερα και για την ίδια τη χρηματοδότηση της ενεργειακής μετάβασης.
Η μεγάλη παραδοχή: «ο πόλεμος θα τελειώσει»
Υπάρχει, ωστόσο, και η δεύτερη πλευρά της τοποθέτησης Εξάρχου.
Το επιχειρηματικό πλάνο του ομίλου του δεν φαίνεται να στηρίζεται στην υπόθεση ότι οι σημερινές γεωπολιτικές συνθήκες και οι περιορισμοί στις ενεργειακές ροές θα διαρκέσουν επ’ αόριστον. Αντίθετα, η παραδοχή είναι ότι ο πόλεμος κάποια στιγμή θα τελειώσει και η ενεργειακή αγορά θα επανέλθει σε πιο φυσιολογικές συνθήκες.
Εάν συμβεί αυτό, η εικόνα αλλάζει θεαματικά. Οι γεωπολιτικές πιέσεις στις τιμές της ενέργειας υποχωρούν, ο πληθωρισμός αποκλιμακώνεται και το κόστος χρήματος μπορεί να επιστρέψει χαμηλότερα.
Γι’ αυτό και η αναφορά ότι «τον χειμώνα αυτό το επιτόκιο θα είναι μικρό» πρέπει να διαβαστεί περισσότερο ως αντιδιαστολή ανάμεσα στο σημερινό κόστος χρηματοδότησης που μπορεί ακόμη να κλειδωθεί και στο δυσμενές περιβάλλον που φοβάται ότι θα επικρατήσει στην αγορά τους επόμενους μήνες.
Το μήνυμα πίσω από την προειδοποίηση
Η ουσία, επομένως, δεν είναι μια απλή πρόβλεψη ότι «θα ακριβύνει το φυσικό αέριο».
Είναι η προειδοποίηση για ένα τριπλό σοκ: ενεργειακό κόστος, πληθωρισμός και χρηματοδότηση.
Και εξηγεί γιατί η σημερινή έκρηξη ομολογιακών εκδόσεων και αυξήσεων κεφαλαίου μπορεί να έχει δύο εντελώς διαφορετικές αναγνώσεις. Από τη μία, αποτελεί ένδειξη ισχυρής επενδυτικής ζήτησης και εμπιστοσύνης. Από την άλλη, μπορεί να είναι και μια μεγάλη προσπάθεια των επιχειρήσεων να γεμίσουν τα ταμεία τους όσο υπάρχει ακόμη διαθέσιμο και σχετικά φθηνό χρήμα.
