Οι σπάνιες γαίες αναμένεται να παραμείνουν και το 2026 στην πρώτη γραμμή της πολιτικής δυναμικής, δεδομένης της «τέλειας καταιγίδας» που η αγορά είναι έτοιμη να αντιμετωπίσει τα επόμενα χρόνια, όπως σημειώνει ο οίκος αξιολόγησης Fitch.
Ο απαραίτητος ρόλος τους στη μετάβαση στο net-zero παράλληλα με την υψηλή γεωγραφική συγκέντρωση παραγωγής σε όλη την αλυσίδα εφοδιασμού, συνεχίζει να υπογραμμίζει την ευθραυστότητα της αλυσίδας εφοδιασμού.
Οι πρόσφατες εξελίξεις, συμπεριλαμβανομένων των ανανεωμένων διεκδικήσεων της Γροιλανδίας, όπου οι πόροι σπάνιων γαιών είναι από τους πιο ελκυστικούς της περιοχής, από την κυβέρνηση Τραμπ και η επακόλουθη ανακοίνωση για την επίτευξη «του πλαισίου μιας μελλοντικής συμφωνίας» για την περιοχή στις 21 Ιανουαρίου 2026, ενισχύουν τη στρατηγική σημασία των σπάνιων γαιών και υπογραμμίζουν για άλλη μια φορά την κρισιμότητα της ασφάλειας της αλυσίδας εφοδιασμού, μετά από μια χρονιά που χαρακτηρίστηκε από γεωπολιτική και κανονιστική αστάθεια γύρω από τις σπάνιες γαίες, τονίζει ο οίκος.
Καταλύτες και ορόσημα του 2026
Ο αγώνας δρόμου για την εξασφάλιση αξιόπιστων προμηθειών σπάνιων γαιών θα παραμείνει βασική προτεραιότητα το 2026 και μετά, με τον προστατευτισμός να έρχεται στο προσκήνιο εν μέσω της ακόμη διαρκούς αστάθειας της πολιτικής, σημειώνει η Fitch.
Οι Δυτικοί παίκτες θα εντείνουν τις προσπάθειές τους για την αντιμετώπιση της κυριαρχίας της ηπειρωτικής Κίνας, με την έναρξη λειτουργίας και την ενίσχυση νέων εγκαταστάσεων εξόρυξης και επεξεργασίας στη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένων στρατηγικά σημαντικών έργων με κρατική υποστήριξη, να αποδεικνύονται καθοριστικοί για τη μείωση της εξάρτησης από την κινεζική προσφορά.
Οι πρωτοβουλίες υποστήριξης των δυτικών κυβερνήσεων και οι στρατηγικές συνεργασίες σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού, έως και την ανακύκλωση μαγνητών, θα κερδίσουν έδαφος, ενθαρρύνοντας μεγαλύτερη συνεργασία και επενδύσεις, ενισχύοντας παράλληλα την ανθεκτικότητα της αλυσίδας εφοδιασμού.
Εθνική ασφάλεια
Οι σπάνιες γαίες θα συνεχίσουν να θεωρούνται κεντρικής σημασίας για την εθνική ασφάλεια, προκαλώντας μεγαλύτερη κρατική υποστήριξη στις προμήθειες και πολιτική υποστήριξη, τονίζει η Fitch. Σύμφωνα με αναφορές οι ΗΠΑ και η Βραζιλία εξετάζουν μια συνεργασία σπάνιων γαιών, υπογραμμίζοντας την για άλλη μια φορά εντεινόμενη προσπάθεια της Ουάσινγκτον να εξασφαλίσει προμήθειες κρίσιμων ορυκτών μετά από μια πληθώρα συμφωνιών κρίσιμων ορυκτών που υπογράφηκαν καθ' όλη τη διάρκεια του 2025.
Ταυτόχρονα, είναι σημαντικό, όπως επισημαίνει ο οίκος, να λάβουμε υπόψη ότι ο έλεγχος της Κίνας στις σπάνιες γαίες είναι απίθανο να χαλαρώσει βραχυπρόθεσμα έως μεσοπρόθεσμα, δεδομένης της μακροχρόνιας εμπειρογνωμοσύνης του Πεκίνου, του τεχνολογικού πλεονεκτήματος και του συγκριτικά χαμηλότερου κόστους παραγωγής.
Οι εξελίξεις στην κανονιστική πολιτική αποτελούν ένα άλλο σημαντικό καθοριστικό θέμα, που αναμένεται να αναδιαμορφώσει περαιτέρω τη δυναμική της αγοράς το 2026, και η Fitch αναμένει ότι ο έλεγχος του Πεκίνου στα στρατηγικά ορυκτά θα παραμείνει ισχυρός. Το δεύτερο κύμα ελέγχων εξαγωγών σπάνιων γαιών από την Κίνα έχει ανασταλεί μέχρι τον Νοέμβριο του 2026, με την προοπτική περαιτέρω παρατεταμένης αποκλιμάκωσης να παραμένει αβέβαιη σε αυτό το στάδιο. Στις αρχές Ιανουαρίου 2026, το Πεκίνο περιόρισε τις εξαγωγές σπάνιων γαιών προς την Ιαπωνία, πιθανώς επιταχύνοντας περαιτέρω τις προσπάθειες της Δύσης για διαφοροποίηση των προμηθειών. Κατά τον οίκο, αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε στενότερη ευθυγράμμιση μεταξύ των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας, ιδίως μετά τη συμφωνία για τα κρίσιμα ορυκτά και τις σπάνιες γαίες μεταξύ των δύο χωρών που το 2025.
Η ισχυρή δυναμική των συγχωνεύσεων και εξαγορών στον χώρο των σπάνιων γαιών αναμένεται επίσης να συνεχιστεί και το 2026, με την Fitch να αναμένει ότι οι παγκόσμιες εταιρείες εξόρυξης θα συνεχίσουν να ενισχύουν την έκθεσή τους στον κλάδο, αντιμετωπίζοντας παράλληλα τα υπάρχοντα σημεία συμφόρησης και στοχεύοντας στη δημιουργία ολοκληρωμένης αλυσίδας εφοδιασμού εκτός Κίνας.
Οι γεωπολιτικές εξελίξεις που επικεντρώνονται στις αγορές εξόρυξης θα παραμείνουν επίσης στο επίκεντρο, με τις διεκδικήσεις πόρων και τις δραστηριότητες εξερεύνησης στην Αρκτική και τη Γροιλανδία να αποτελούν τα πιο πρόσφατα παραδείγματα στις αρχές του 2026.
Τι μπορεί να κάνει η Ευρώπη για να ανταγωνιστεί την Κίνα
Η ΕΕ εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές τόσο για ελαφριές όσο και για βαριές σπάνιες γαίες, υπογραμμίζοντας τα τρωτά σημεία της αλυσίδας εφοδιασμού που προκύπτουν από την κυρίαρχη θέση της Κίνας, σημειώνει η Fitch. Η ικανότητα της περιοχής να καλύψει τη διαφορά στον «αγώνα» αυτό εξαρτάται από μια φιλόδοξη, κοινή πολιτική απάντηση και την ταχεία και έγκαιρη εκτέλεση βασικών πρωτοβουλιών.
Τον Δεκέμβριο του 2025, σε μια προσπάθεια να επιταχύνει τις προσπάθειές της για την εξασφάλιση του εφοδιασμού με κρίσιμες πρώτες ύλες, η ΕΕ παρουσίασε το σχέδιο δράσης RESourceEU, κινητοποιώντας έως και 3 δισ. ευρώ χρηματοδότησης τους επόμενους 12 μήνες και ορίζοντας μέτρα για την επιτάχυνση των στρατηγικών έργων, την ελαχιστοποίηση των κινδύνων στις επενδύσεις, την επιτάχυνση της αδειοδότησης, την ενίσχυση των ικανοτήτων ανακύκλωσης και την εμβάθυνση των συνεργασιών με χώρες πλούσιες σε πόρους.
Το σχέδιο δράσης βασίζεται στον Νόμο περί Κρίσιμων Πρώτων Υλών (CRMA), ο οποίος αποτελεί κεντρικό στοιχείο της στρατηγικής για τη μείωση της ευπάθειάς της σε διαταραχές της αλυσίδας εφοδιασμού για κρίσιμα ορυκτά, συμπεριλαμβανομένων, ενδεικτικά, των σπάνιων γαιών.
Η εκτέλεση της στρατηγικής είχε προηγουμένως υποστηριχθεί από την έγκριση μιας σειράς στρατηγικών έργων τον Μάρτιο του 2025, που περιελάμβαναν σημαντικές εγχώριες πρωτοβουλίες για τις σπάνιες γαίες, όπως οι εγκαταστάσεις Caremag και MagFactory στη Γαλλία, το εργοστάσιο διαχωρισμού σπάνιων γαιών Pulawy στην Πολωνία και το έργο REEMAP της Σουηδίας, με το πεδίο εφαρμογής να διευρύνεται περαιτέρω σε έγκριση έργων πέραν των συνόρων της ΕΕ, όπως το Songwe Hill στο Μαλάουι και Zandkopsdrift στη Νότια Αφρική. Τον Ιανουάριο η Κομισιόν ανακοίνωσε ότι είχε λάβει πάνω από 160 αιτήσεις για καθεστώς στρατηγικού έργου στο πλαίσιο του δεύτερου κύματος της CRMA, συμπεριλαμβανομένων 21 που επικεντρώνονταν σε σπάνιες γαίες, με 95 έργα εντός της ΕΕ και 66 εκτός αυτής.
Όπως τονίζει η Fitch, ωστόσο, παρά τη δέσμευση της Ευρώπης να ενισχύσει τις προσπάθειές της για την εξασφάλιση μιας ανθεκτικής αλυσίδας εφοδιασμού σπάνιων γαιών, επεκτείνοντας την ικανότητα εξόρυξης, διύλισης και ανακύκλωσης, εξακολουθεί να έχει σημαντικό περιθώριο να ενισχύσει την προσέγγισή της με πιο ισχυρή βιομηχανική πολιτική, μεγαλύτερες δημόσιες επενδύσεις και βαθύτερη διεθνή συνεργασία για να γεφυρώσει το χάσμα.
