Η συζήτηση για τον πιθανό ρόλο της πυρηνικής ενέργειας στο ενεργειακό μέλλον της Ελλάδας φαίνεται να ανοίγει ξανά, μετά τις πρόσφατες δηλώσεις του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στο Παρίσι για τη σύσταση υπουργικής επιτροπής που θα εξετάσει τις δυνατότητες αξιοποίησής της στη χώρα. Σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου όλο και περισσότερες χώρες επανεξετάζουν την πυρηνική ενέργεια ως εργαλείο ενεργειακής ασφάλειας, απανθρακοποίησης και σταθερότητας του ηλεκτρικού συστήματος, οι Μικροί Αρθρωτοί Αντιδραστήρες (SMRs) προβάλλουν ως μία από τις πιο συζητημένες τεχνολογικές εξελίξεις. Mε αφορμή την νέα μελέτη του Ινστιτούτου Πολιτικής “Δέον” με τίτλο «Πυρηνική Αναγέννηση: Μια μοναδική ευκαιρία αναβάθμισης της Ελλάδας», ο πυρηνικός φυσικός και πρόεδρος του Ινστιτούτου, με έδρα τη Βοστόνη, Γιώργος Λάσκαρης, μιλά στο energymag.gr και εξηγεί γιατί η πυρηνική ενέργεια είναι απαραίτητη και μοναδική ευκαιρία για την Ελλάδα.
Η πρόσφατη δήλωση του Πρωθυπουργού στο Παρίσι ανοίγει μια νέα συζήτηση στην Ελλάδα για την πυρηνική ενέργεια. Πόσο ρεαλιστικό είναι για την χώρα μας να εντάξει τεχνολογίες όπως μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες (SMRs) στο ενεργειακό της μείγμα τα επόμενα χρόνια;
Η ένταξη τεχνολογιών όπως οι Μικροί Αρθρωτοί Αντιδραστήρες (Small Modular Reactors – SMRs) στο ενεργειακό μείγμα της Ελλάδας δεν είναι κάτι που μπορεί να γίνει άμεσα, αλλά είναι απολύτως ρεαλιστικό σε έναν μεσοπρόθεσμο ορίζοντα. Οι SMRs έχουν σχεδιαστεί ώστε να κατασκευάζονται σε εργοστάσια και να μεταφέρονται ως έτοιμες μονάδες στον χώρο εγκατάστασης, γεγονός που μειώνει σημαντικά τον χρόνο και το κόστος κατασκευής σε σχέση με τους παραδοσιακούς μεγάλους αντιδραστήρες. Από τη στιγμή που θα υπάρχει το κατάλληλο θεσμικό και ρυθμιστικό πλαίσιο, μια μονάδα μπορεί να ολοκληρωθεί σε περίπου τρία έως πέντε χρόνια μετά την αδειοδότηση. Για να φτάσει όμως η Ελλάδα σε αυτό το σημείο θα χρειαστεί πρώτα να διαμορφώσει μια εθνική στρατηγική για την πυρηνική ενέργεια, να ενισχύσει τον ρυθμιστικό της μηχανισμό και να αναπτύξει συνεργασίες με χώρες και εταιρείες που διαθέτουν ώριμες τεχνολογίες. Εάν αυτά τα βήματα ξεκινήσουν έγκαιρα, δεν είναι καθόλου απίθανο να δούμε την πρώτη μονάδα στα μέσα της επόμενης δεκαετίας.
Η μελέτη σας μιλά για μια “πυρηνική αναγέννηση” διεθνώς. Ποιοι είναι οι βασικοί λόγοι που οδηγούν όλο και περισσότερες χώρες να επανεξετάζουν την πυρηνική ενέργεια σήμερα και γιατί είναι η ευκαιρία αναβάθμισης της Ελλάδας;
Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε πράγματι μια σημαντική επιστροφή της πυρηνικής ενέργειας στο διεθνές ενεργειακό σύστημα. Αυτό οφείλεται κυρίως σε τρεις μεγάλες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι οικονομίες σήμερα: την κλιματική αλλαγή, την ενεργειακή ασφάλεια και τη σταθερότητα των τιμών ενέργειας. Η πυρηνική ενέργεια είναι μία από τις ελάχιστες τεχνολογίες που μπορούν να παρέχουν μεγάλες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας με μηδενικές εκπομπές άνθρακα κατά τη λειτουργία τους και με πολύ υψηλό συντελεστή αξιοπιστίας. Παράλληλα, οι γεωπολιτικές κρίσεις των τελευταίων ετών ανέδειξαν πόσο ευάλωτες είναι οι χώρες που εξαρτώνται από εισαγόμενα καύσιμα. Η πυρηνική ενέργεια παρέχει σταθερή παραγωγή ηλεκτρισμού και προστατεύει τις οικονομίες από μεγάλες διακυμάνσεις τιμών. Σε αυτό προστίθεται και ένας νέος παράγοντας: η τεράστια αύξηση της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας από τα κέντρα δεδομένων (data centers) και την τεχνητή νοημοσύνη, που ωθεί ακόμη και τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες να στραφούν στην πυρηνική ενέργεια. Για την Ελλάδα, αυτή η διεθνής στροφή αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία. Η χώρα μπορεί να συμμετάσχει σε μια νέα βιομηχανία υψηλής τεχνολογίας, να ενισχύσει την ενεργειακή της ασφάλεια και να αναβαθμίσει τη γεωπολιτική της θέση στην ευρύτερη περιοχή.
Ποιες θα μπορούσαν να είναι οι πιο ρεαλιστικές εφαρμογές των SMRs στην Ελλάδα;
Οι Μικροί Αρθρωτοί Αντιδραστήρες μπορούν να έχουν αρκετές πρακτικές εφαρμογές στην ελληνική οικονομία. Πρώτα απ’ όλα μπορούν να παρέχουν σταθερή παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, συμπληρώνοντας τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και βοηθώντας στην εξισορρόπηση του ηλεκτρικού συστήματος. Η Ελλάδα έχει ήδη υψηλή διείσδυση αιολικής και ηλιακής ενέργειας, γεγονός που δημιουργεί ανάγκη για αξιόπιστη ισχύ βάσης. Επιπλέον, οι SMRs μπορούν να αξιοποιηθούν στη βαριά βιομηχανία για την παραγωγή θερμότητας υψηλής θερμοκρασίας και ποιότητας, συμβάλλοντας στην απανθρακοποίηση τομέων όπως το τσιμέντο, ο χάλυβας και τα πετροχημικά. Μια ακόμη σημαντική εφαρμογή αφορά τα λιμάνια, όπου πλωτοί πυρηνικοί σταθμοί θα μπορούσαν να παρέχουν ηλεκτρική ενέργεια στα πλοία όταν βρίσκονται ελλιμενισμένα, μειώνοντας δραστικά τις εκπομπές. Τέλος, μικροαντιδραστήρες θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την ενεργειακή αυτονομία απομονωμένων νησιών και για εφαρμογές όπως η αφαλάτωση νερού, κάτι ιδιαίτερα σημαντικό για την ελληνική νησιωτικότητα.
Ποια είναι τα βασικά θεσμικά, πολιτικά και κοινωνικά εμπόδια που θα πρέπει να ξεπεράσει η Ελλάδα αν θελήσει να εξετάσει σοβαρά την πυρηνική ενέργεια ως μέρος της ενεργειακής της στρατηγικής;
Το μεγαλύτερο εμπόδιο σήμερα δεν είναι τεχνολογικό αλλά θεσμικό και πολιτικό. Η Ελλάδα δεν διαθέτει ακόμη μια ολοκληρωμένη εθνική στρατηγική για την πυρηνική ενέργεια ούτε ένα πλήρως ανεπτυγμένο ρυθμιστικό πλαίσιο για την αδειοδότηση και λειτουργία πυρηνικών μονάδων. Το ισχύον Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα δεν περιλαμβάνει την πυρηνική ενέργεια ως μέρος του ενεργειακού μείγματος μέχρι το 2050. Παράλληλα, υπάρχει και το ζήτημα της κοινωνικής αποδοχής. Η ελληνική κοινή γνώμη παραδοσιακά αντιμετωπίζει με σκεπτικισμό την πυρηνική ενέργεια, αν και τα τελευταία χρόνια τα ποσοστά αποδοχής αυξάνονται. Η εμπειρία άλλων χωρών δείχνει ότι η κοινωνική αποδοχή ενισχύεται όταν υπάρχει διαφάνεια, ισχυρή ρυθμιστική εποπτεία και σαφής ενημέρωση για τα οφέλη και τους κινδύνους της τεχνολογίας.
Ποια εταιρεία μπορεί να τα αναπτύξει στην Ελλάδα και για ποιο ύψος επένδυσης μιλάμε;
Σήμερα υπάρχουν αρκετές διεθνείς εταιρείες που αναπτύσσουν τεχνολογίες SMR και θα μπορούσαν να συμμετάσχουν σε ένα πιθανό ελληνικό πρόγραμμα. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται αμερικανικές και ευρωπαϊκές εταιρείες όπως η Westinghouse, η GE Hitachi, η Holtec, η Rolls-Royce SMR, η X-energy και η TerraPower, οι οποίες βρίσκονται σε διάφορα στάδια αδειοδότησης και ανάπτυξης αντιδραστήρων νέας γενιάς. Όσον αφορά το επενδυτικό κόστος, ένας αντιδραστήρας ισχύος περίπου 300 MW στην στεριά εκτιμάται ότι θα απαιτούσε επένδυση της τάξης του 1 - 2 δισεκατομμυρίων ευρώ αλλά κανείς δεν ξέρει με βεβαιότητα. Πρόκειται για ένα σημαντικό ποσό, ωστόσο πολύ μικρότερο από το κόστος ενός παραδοσιακού μεγάλου πυρηνικού σταθμού. Παράλληλα, η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι τέτοια έργα δημιουργούν σημαντικά οικονομικά οφέλη, θέσεις εργασίας και ισχυρά πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα για την οικονομία.
Η πυρηνική ενέργεια παραμένει ένα θέμα που προκαλεί έντονες κοινωνικές αντιδράσεις. Πιστεύετε ότι η ελληνική κοινωνία είναι έτοιμη να συζητήσει σοβαρά την πιθανότητα πυρηνικών μονάδων στη χώρα;
Η πυρηνική ενέργεια είναι πράγματι ένα θέμα που προκαλεί έντονες συζητήσεις σε πολλές χώρες και η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση. Ωστόσο, αυτό που βλέπουμε διεθνώς είναι ότι η στάση των κοινωνιών αλλάζει σταδιακά καθώς οι πολίτες αντιλαμβάνονται τις προκλήσεις της ενεργειακής μετάβασης. Η ανάγκη για καθαρή ενέργεια, η αύξηση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας και οι γεωπολιτικές κρίσεις έχουν οδηγήσει σε μια πιο ρεαλιστική συζήτηση για το ενεργειακό μέλλον. Στην Ελλάδα, η κοινωνική αποδοχή της πυρηνικής ενέργειας εξακολουθεί να είναι χαμηλότερη σε σχέση με άλλες χώρες, αλλά οι τάσεις δείχνουν σταδιακή αύξηση της αποδοχής. Το σημαντικό είναι η συζήτηση να γίνει με επιστημονικά δεδομένα, διαφάνεια και σοβαρότητα, ώστε η κοινωνία να μπορεί να αξιολογήσει νηφάλια τα πλεονεκτήματα και τους κινδύνους αυτής της τεχνολογίας.
