Σε ιστορικά υψηλά έχουν εκτιναχθεί οι τιμές του ντίζελ στην Ευρώπη και στις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς οι πόλεμοι στο Ιράν και στην Ουκρανία περιορίζουν δραστικά τις εξαγωγές από ορισμένους από τους μεγαλύτερους προμηθευτές του πλανήτη. Η αγορά βρίσκεται αντιμέτωπη όχι μόνο με έλλειψη αργού πετρελαίου, αλλά κυρίως με έναν ολοένα πιο έντονο περιορισμό στη δυνατότητα παραγωγής και μεταφοράς των απαραίτητων διυλισμένων καυσίμων.
Το πρόβλημα επικεντρώνεται πλέον στο ντίζελ, το καύσιμο που κινεί τις οδικές μεταφορές, τη γεωργία, τα μηχανήματα έργων και σημαντικό τμήμα της βιομηχανίας. Πρόκειται, επομένως, για μια ανατίμηση που μπορεί να μεταφερθεί σχεδόν σε ολόκληρη την οικονομία, αυξάνοντας το κόστος μεταφοράς και παραγωγής και, τελικά, τις τιμές των προϊόντων στα ράφια.
Σύμφωνα με το Reuters, τα ευρωπαϊκά συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του ντίζελ έκλεισαν την προηγούμενη εβδομάδα σε ιστορικό υψηλό, έχοντας υπερδιπλασιαστεί από τις αρχές του 2026. Στις ΗΠΑ, η μέση λιανική τιμή ξεπέρασε για πρώτη φορά τα 6 δολάρια ανά γαλόνι, ενώ στην Ασία οι τιμές παραμένουν κοντά στα υψηλότερα επίπεδα που έχουν καταγραφεί ποτέ.
Στο μισό οι εξαγωγές της Μέσης Ανατολής
Η σοβαρότερη μεταβολή καταγράφεται στη Μέση Ανατολή. Σύμφωνα με τα στοιχεία ναυτιλιακών ροών της Kpler, οι εξαγωγές ντίζελ από την περιοχή μειώθηκαν κατά 50% την περίοδο Μαρτίου–Αυγούστου σε σύγκριση με ένα χρόνο νωρίτερα και περιορίστηκαν κατά μέσο όρο στα 800.000 βαρέλια ημερησίως.
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ευρώπη, καθώς το 2025 σχεδόν το 41% των ευρωπαϊκών εισαγωγών ντίζελ προερχόταν από τη Μέση Ανατολή. Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα συγκαταλέγονται στους σημαντικότερους εξαγωγείς διυλισμένων καυσίμων προς τη διεθνή αγορά.
Ο πόλεμος με το Ιράν και οι ζημιές που έχουν υποστεί ενεργειακές εγκαταστάσεις έχουν περιορίσει την παραγωγή. Την ίδια στιγμή, οι αναταράξεις στην Ερυθρά Θάλασσα δυσχεραίνουν ακόμη περισσότερο τις εξαγωγές, καθώς από εκεί διακινείται το μεγαλύτερο μέρος του σαουδαραβικού ντίζελ.
«Οποιαδήποτε νέα διαταραχή στις ροές μέσω της Ερυθράς Θάλασσας κινδυνεύει να περιορίσει ακόμη περισσότερο μια ήδη εξαιρετικά πιεσμένη παγκόσμια αγορά», προειδοποιεί ο αναλυτής της Kpler, Τζορτζ Σο. Όπως επισημαίνει, το βασικό σημείο συμφόρησης δεν είναι πλέον μόνο η διαθεσιμότητα αργού, αλλά η περιορισμένη δυναμικότητα των διυλιστηρίων.
Τα διυλιστήρια λειτουργούν στα όριά τους
Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας υπογραμμίζει ότι πολλά διυλιστήρια σε όλο τον κόσμο λειτουργούν ήδη με πολύ υψηλούς ρυθμούς. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν ελάχιστα περιθώρια για αύξηση της παραγωγής, ώστε να καλυφθούν οι ποσότητες που έχουν χαθεί από τη Ρωσία και τη Μέση Ανατολή.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, για παράδειγμα, τα διυλιστήρια λειτούργησαν στα τέλη Αυγούστου με τον υψηλότερο βαθμό χρησιμοποίησης της τελευταίας οκταετίας. Παρά την εντατική λειτουργία τους, τα αμερικανικά αποθέματα ντίζελ παραμένουν σημαντικά χαμηλότερα από τα φυσιολογικά επίπεδα.
«Πολλά διυλιστήρια ανά τον κόσμο είναι ήδη εξαντλημένα από την προσπάθεια να αυξήσουν την παραγωγή. Αυτό αφήνει ελάχιστες διαθέσιμες επιλογές για να αποτραπεί η περαιτέρω στενότητα της προσφοράς και η άνοδος των τιμών τους επόμενους μήνες», ανέφερε η IEA.
Η προειδοποίηση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα ενόψει του χειμώνα, όταν αυξάνεται η ζήτηση για προϊόντα με παρόμοια χαρακτηριστικά, όπως το πετρέλαιο θέρμανσης, το οποίο ανταγωνίζεται ουσιαστικά το ντίζελ για τις ίδιες ποσότητες διύλισης.
Η Ρωσία έκλεισε τη στρόφιγγα
Το δεύτερο μεγάλο πλήγμα για την αγορά προέρχεται από τη Ρωσία. Η Μόσχα απαγόρευσε τον Ιούλιο τις εξαγωγές ντίζελ, μετά τα ουκρανικά πλήγματα με drones που περιόρισαν την παραγωγή των ρωσικών διυλιστηρίων.
Η Ρωσία είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος εξαγωγέας ντίζελ στον κόσμο μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες και, πριν από την απαγόρευση, προμήθευε με σημαντικές ποσότητες αγορές όπως η Τουρκία και η Βραζιλία. Οι χώρες αυτές αναγκάστηκαν να αναζητήσουν εναλλακτικές πηγές, ανταγωνιζόμενες πλέον την Ευρώπη για τις περιορισμένες διαθέσιμες ποσότητες.
Παρά την ανακοίνωση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ ότι Ρωσία και Ουκρανία συμφώνησαν να σταματήσουν τις επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές, τα πλήγματα συνεχίστηκαν, διατηρώντας υψηλό το ρίσκο για την παραγωγή και τις εξαγωγές.
Σε εποχικό χαμηλό τα αποθέματα της Ευρώπης
Η Ευρώπη βρίσκεται σε ιδιαίτερα ευάλωτη θέση, καθώς παραμένει διαχρονικά καθαρός εισαγωγέας ντίζελ. Τα αποθέματα στο Άμστερνταμ, το Ρότερνταμ και την Αμβέρσα –τον σημαντικότερο κόμβο διύλισης, εμπορίας και αποθήκευσης καυσίμων της βορειοδυτικής Ευρώπης– υποχώρησαν στις 10 Σεπτεμβρίου στο χαμηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί για τη συγκεκριμένη περίοδο του έτους, σύμφωνα με την Insights Global.
Αυτό σημαίνει ότι η ευρωπαϊκή αγορά διαθέτει μικρότερο «μαξιλάρι» ασφαλείας για να αντιμετωπίσει μία ακόμη διακοπή εφοδιασμού ή μια απότομη αύξηση της ζήτησης. Η αντικατάσταση των χαμένων ρωσικών και μεσανατολικών φορτίων γίνεται όλο και ακριβότερη, καθώς η Ευρώπη στρέφεται σε πιο μακρινούς προμηθευτές, επιβαρυνόμενη με υψηλότερα ναύλα και μεγαλύτερους χρόνους μεταφοράς.
Πάνω από τα 6 δολάρια στις ΗΠΑ
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η μέση λιανική τιμή του ντίζελ ξεπέρασε τον Σεπτέμβριο τα 6 δολάρια ανά γαλόνι για πρώτη φορά στην ιστορία. Η άνοδος πλήττει άμεσα τις οδικές εμπορευματικές μεταφορές και τον αγροτικό τομέα, σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη πολιτικά περίοδο πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές.
Τα αμερικανικά αποθέματα αυξήθηκαν την τελευταία εβδομάδα κατά περίπου 600.000 βαρέλια, στα 96,97 εκατομμύρια βαρέλια. Παραμένουν, ωστόσο, σχεδόν 15% χαμηλότερα από τον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας για τη δεύτερη εβδομάδα του Σεπτεμβρίου.
Η χαμηλή στάθμη των αποθεμάτων, παρά τη σχεδόν πλήρη αξιοποίηση των διυλιστηρίων, δείχνει ότι η προσφορά δυσκολεύεται να ακολουθήσει τη ζήτηση. Περιορίζει επίσης την αποτελεσματικότητα μιας πιθανής αμερικανικής απαγόρευσης εξαγωγών: ένα τέτοιο μέτρο θα μπορούσε να συγκρατήσει προσωρινά τις εγχώριες τιμές, αλλά θα αφαιρούσε ακόμη περισσότερες ποσότητες από την παγκόσμια αγορά.
Η Κίνα επέστρεψε στις εξαγωγές, αλλά δεν αρκεί
Στην Ασία, το βασικό συμβόλαιο αναφοράς για το ντίζελ διαμορφωνόταν στις 18 Σεπτεμβρίου κοντά στα 180 δολάρια το βαρέλι. Η τιμή έχει υποχωρήσει από το ρεκόρ των άνω των 200 δολαρίων που σημειώθηκε τον Μάρτιο, εξακολουθεί όμως να είναι περίπου διπλάσια από τα προπολεμικά επίπεδα.
Η μείωση των κινεζικών εξαγωγών μετά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν συνέβαλε στην παγκόσμια στενότητα. Οι αποστολές κινεζικού ντίζελ μειώθηκαν κατά 26% το διάστημα Απριλίου–Ιουνίου σε ετήσια βάση, καθώς το Πεκίνο περιόρισε τις εξαγωγές πετρελαϊκών προϊόντων.
Τον Αύγουστο, ωστόσο, οι κινεζικές εξαγωγές ανέκαμψαν στα 320.000 βαρέλια ημερησίως, φτάνοντας στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων σχεδόν δυόμισι ετών. Η αύξηση πρόσφερε κάποια ανακούφιση στη διεθνή αγορά, είχε όμως ως αποτέλεσμα τη μείωση των εγχώριων αποθεμάτων της Κίνας, γεγονός που δημιουργεί αμφιβολίες για το κατά πόσο οι υψηλές εξαγωγές μπορούν να διατηρηθούν.
Ο νέος ενεργειακός κίνδυνος για την Ευρώπη
Η κρίση του ντίζελ διαφέρει από την ενεργειακή κρίση του 2022. Τότε, το επίκεντρο βρισκόταν κυρίως στο φυσικό αέριο. Σήμερα, η πίεση έχει μεταφερθεί στα διυλισμένα προϊόντα και ειδικά στο καύσιμο που αποτελεί τη βάση της βιομηχανικής και εμπορευματικής δραστηριότητας.
Για χώρες όπως η Ελλάδα, μια παρατεταμένη άνοδος της διεθνούς τιμής του ντίζελ μεταφράζεται σε υψηλότερο κόστος για μεταφορές, γεωργική παραγωγή, ακτοπλοΐα, κατασκευές και εφοδιαστική αλυσίδα. Οι επιβαρύνσεις αυτές δεν περιορίζονται στα πρατήρια, αλλά περνούν σταδιακά στις τιμές των προϊόντων και των υπηρεσιών.
