Σε έναν νέο, ουσιαστικά δεύτερο μεγάλο κύκλο χαρτογράφησης του ελληνικού θαλάσσιου υπεδάφους εισέρχεται η Ελλάδα, με μία διαδικασία η οποία μπορεί να αλλάξει σημαντικά τη διαθέσιμη γεωλογική εικόνα για ολόκληρη τη ζώνη της Δυτικής και Νότιας Ελλάδας και να δημιουργήσει το υπόβαθρο για τον επόμενο γύρο επενδύσεων στην έρευνα υδρογονανθράκων.
Η δημοσίευση της διεθνούς πρόσκλησης στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενεργοποιεί πλέον και τυπικά τον διαγωνισμό της ΕΔΕΥΕΠ για τη χορήγηση αδειών αναζήτησης σε εξειδικευμένες σεισμογραφικές εταιρείες, οι οποίες θα μπορούν να αποκτήσουν και να επεξεργαστούν νέα σεισμικά δεδομένα μη αποκλειστικής χρήσης στις ελληνικές θάλασσες.
Πρόκειται για μία διαφορετική διαδικασία από τους διαγωνισμούς παραχώρησης οικοπέδων σε πετρελαϊκές εταιρείες. Εδώ το Δημόσιο δεν παραχωρεί δικαιώματα εκμετάλλευσης κοιτασμάτων. Επιλέγει εταιρείες που θα επενδύσουν στην παραγωγή νέων γεωφυσικών δεδομένων, τα οποία στη συνέχεια θα μπορούν να διατίθενται εμπορικά σε περισσότερους ενδιαφερόμενους επενδυτές.
Και αυτό ακριβώς είναι το κρίσιμο στοιχείο της νέας πρωτοβουλίας: η Ελλάδα επιχειρεί να δημιουργήσει μια καινούργια «τράπεζα» σύγχρονων σεισμικών δεδομένων, μειώνοντας ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια για την είσοδο νέων εταιρειών στο ελληνικό upstream, δηλαδή το υψηλό κόστος και το γεωλογικό ρίσκο της αρχικής διερεύνησης.
Από την Κέρκυρα μέχρι νότια της Κρήτης
Η γεωγραφική κλίμακα του σχεδίου είναι μεγάλη. Η περιοχή αναζήτησης καλύπτει τη θαλάσσια ζώνη της Δυτικής και Νότιας Ελλάδας, πρακτικά από την περιοχή βόρεια της Κέρκυρας και το Ιόνιο μέχρι την Πελοπόννησο και τις θαλάσσιες εκτάσεις νότια της Κρήτης.
Η υπουργική απόφαση δεν επιβάλλει ένα ενιαίο προκαθορισμένο πρόγραμμα σεισμικών γραμμών. Αντίθετα, δίνει τη δυνατότητα στους ενδιαφερόμενους να καταθέσουν δικά τους προγράμματα εργασιών, τα οποία μπορεί να αφορούν ολόκληρη την περιοχή ή επιμέρους τμήματά της.
Αντίστοιχη ευελιξία προβλέπεται και ως προς την τεχνολογία. Τα προγράμματα μπορούν να περιλαμβάνουν δισδιάστατες σεισμικές καταγραφές, τρισδιάστατες έρευνες ή συνδυασμό 2D και 3D δεδομένων.
Επομένως, η πραγματική έκταση του νέου σεισμικού προγράμματος δεν θα γίνει γνωστή πριν ανοίξουν οι προσφορές. Θα εξαρτηθεί από το πού ακριβώς οι διεθνείς σεισμογραφικές εταιρείες θεωρούν ότι υπάρχει εμπορικό ενδιαφέρον για νέα δεδομένα.
Η PGS άνοιξε τον δρόμο
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αφετηρία της διαδικασίας.
Η πρόσκληση δεν προέκυψε απλώς από έναν κεντρικό σχεδιασμό της ελληνικής διοίκησης. Προηγήθηκε εκδήλωση ενδιαφέροντος από την PGS Exploration (UK) Ltd., εταιρεία με μακρά παρουσία στις θαλάσσιες γεωφυσικές έρευνες και με άμεση σύνδεση με την προηγούμενη μεγάλη σεισμική χαρτογράφηση της Ελλάδας.
Το στοιχείο αυτό έχει ουσιαστική σημασία, καθώς αποτελεί ένδειξη ότι μία διεθνής εταιρεία σεισμικών δεδομένων θεωρεί πως υπάρχει εμπορική αγορά για ένα νέο ελληνικό πακέτο γεωφυσικών πληροφοριών.
Η PGS γνωρίζει άλλωστε πολύ καλά το ελληνικό υπέδαφος. Ήταν η εταιρεία που πραγματοποίησε τη μεγάλη σεισμική έρευνα της περιόδου 2012-2013, όταν αποκτήθηκαν δεδομένα σε μια τεράστια θαλάσσια έκταση από το Ιόνιο έως νότια της Κρήτης.
Εκείνη η έρευνα αποτέλεσε σε σημαντικό βαθμό τη γεωλογική βάση πάνω στην οποία οικοδομήθηκε ο επόμενος κύκλος παραχωρήσεων της χώρας.
Περίπου 14 χρόνια αργότερα, η ανάγκη επικαιροποίησης της εικόνας είναι πλέον εμφανής.
Γιατί χρειάζονται νέα δεδομένα
Στην έρευνα υδρογονανθράκων η ηλικία και κυρίως η ποιότητα των σεισμικών δεδομένων έχουν καθοριστική σημασία.
Οι τεχνολογίες πρόσκτησης και επεξεργασίας έχουν εξελιχθεί θεαματικά την τελευταία δεκαετία. Σύγχρονες 2D και ιδιαίτερα 3D καταγραφές μπορούν να προσφέρουν πολύ ακριβέστερη απεικόνιση γεωλογικών δομών που σε παλαιότερα δεδομένα εμφανίζονταν ασαφείς ή δεν ήταν δυνατόν να αξιολογηθούν με την ίδια ακρίβεια.
Για έναν επενδυτή αυτό μεταφράζεται σε περιορισμό του ρίσκου.
Πριν μια πετρελαϊκή εταιρεία δεσμεύσει δεκάδες ή εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ σε μία παραχώρηση και, ακόμη περισσότερο, πριν αποφασίσει μία ερευνητική γεώτρηση, θέλει να διαθέτει όσο το δυνατόν καλύτερη εικόνα του υπεδάφους.
Η ύπαρξη έτοιμων, σύγχρονων σεισμικών δεδομένων περιορίζει το αρχικό κόστος εισόδου και επιτρέπει στις εταιρείες να αξιολογούν μία περιοχή πριν αποφασίσουν αν αξίζει να επενδύσουν σε αυτή.
Αυτό εξηγεί και το μοντέλο των non-exclusive δεδομένων: η σεισμογραφική εταιρεία πραγματοποιεί την επένδυση και στη συνέχεια μπορεί να διαθέτει τα ίδια δεδομένα σε περισσότερους πελάτες, αντί να εκτελεί μία αποκλειστική έρευνα για λογαριασμό ενός μόνο πετρελαϊκού ομίλου.
Και σε μη παραχωρημένες περιοχές
Η σημασία του διαγωνισμού βρίσκεται επίσης στο γεγονός ότι δεν περιορίζεται στα σημερινά ενεργά blocks.
Στο μικροσκόπιο μπορούν να μπουν μη παραχωρημένες περιοχές της Δυτικής και Νότιας Ελλάδας, αλλά και εκτάσεις οι οποίες είχαν παραχωρηθεί στο παρελθόν και έχουν επιστρέψει στο ελληνικό Δημόσιο.
Αυτό δημιουργεί τη δυνατότητα να αρχίσει να ωριμάζει από τώρα μια νέα γενιά περιοχών, χωρίς να χρειάζεται να προηγηθεί νέος γύρος παραχωρήσεων.
Με άλλα λόγια, το Δημόσιο μπορεί πρώτα να αποκτήσει πολύ καλύτερη γεωλογική εικόνα και στη συνέχεια να αποφασίσει ποιες περιοχές παρουσιάζουν επαρκές ενδιαφέρον ώστε να προωθηθούν προς διεθνείς επενδυτές.
Τι γίνεται με τις υφιστάμενες παραχωρήσεις
Η περιοχή της πρόσκλησης μπορεί να επικαλύπτεται και με blocks στα οποία υπάρχουν ήδη μισθωτές.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, όμως, η πραγματοποίηση των εργασιών δεν είναι αυτόματη. Για τη χορήγηση άδειας αναζήτησης σε περιοχή που βρίσκεται ήδη υπό παραχώρηση απαιτείται η έγγραφη συναίνεση του υφιστάμενου μισθωτή.
Η πρόβλεψη αυτή ανοίγει ταυτόχρονα ένα ενδιαφέρον πεδίο συνεργασιών.
Μια εταιρεία σεισμικών δεδομένων θα μπορούσε, για παράδειγμα, να σχεδιάσει πρόγραμμα που να συμπληρώνει τις εργασίες ενός παραχωρησιούχου. Εκεί όπου ένας operator προγραμματίζει 2D σεισμικές γραμμές, ένα εμπορικό πρόγραμμα multi-client θα μπορούσε υπό προϋποθέσεις να προσθέσει 3D δεδομένα.
Έτσι θα μπορούσε να επιταχυνθεί η γεωλογική ωρίμανση ολόκληρων περιοχών.
Η παράλληλη κίνηση της Chevron
Η χρονική συγκυρία δεν είναι τυχαία.
Το νέο πρόγραμμα έρχεται ενώ το ελληνικό upstream βρίσκεται ήδη σε περίοδο έντονης κινητικότητας και ενώ οι νέες παραχωρήσεις της Chevron και της HELLENiQ ENERGY στη Νότια Πελοπόννησο και νότια της Κρήτης δημιουργούν νέα ζήτηση για σύγχρονη γεωλογική πληροφορία.
Οι τέσσερις περιοχές «Νότια Πελοπόννησος», «Νότια Κρήτη Ι», «Νότια Κρήτη ΙΙ» και «Α2» βρίσκονται σε μία από τις πλέον ενδιαφέρουσες ζώνες του ελληνικού προγράμματος.
Επομένως, εφόσον υπάρξει κατάλληλος χρονικός και τεχνικός συντονισμός, τα νέα προγράμματα multi-client σεισμικών ερευνών μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά προς τις εργασίες των ίδιων των παραχωρησιούχων.
Τα τέσσερα φίλτρα της ΕΔΕΥΕΠ
Η διαδικασία δεν αφορά απλώς την έκδοση μίας τυπικής άδειας.
Η ΕΔΕΥΕΠ θα αξιολογήσει τους ενδιαφερομένους με βάση τέσσερις βασικούς άξονες: τη νομική ικανότητα, την τεχνική επάρκεια, την οικονομική και χρηματοοικονομική δυνατότητα και, τέλος, το περιεχόμενο της τεχνικής και οικονομικής προσφοράς.
Στόχος είναι να επιλεγεί η πλέον συμφέρουσα πρόταση με βάση τη βέλτιστη σχέση τεχνικών και οικονομικών χαρακτηριστικών.
Αυτό σημαίνει ότι καθοριστικό ρόλο δεν θα παίξει μόνο το οικονομικό σκέλος, αλλά και το τι ακριβώς δεσμεύεται να πραγματοποιήσει κάθε υποψήφιος: ποια περιοχή θα καλύψει, τι είδους δεδομένα θα αποκτήσει, ποια τεχνολογία θα χρησιμοποιήσει και ποιο θα είναι το πρόγραμμα εργασιών.
Μετά την αξιολόγηση, η ΕΔΕΥΕΠ θα προχωρήσει σε έγγραφη σύμβαση με τον έναν ή περισσότερους αιτούντες που θα επιλεγούν.
Η προθεσμία των 90 ημερών
Το κρίσιμο χρονόμετρο άρχισε πλέον να μετρά με τη δημοσίευση της πρόσκλησης στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η υπουργική απόφαση προβλέπει ότι η περίοδος υποβολής αιτήσεων διαρκεί 90 ημέρες από την ευρωπαϊκή δημοσίευση. Με βάση το προβλεπόμενο ημερολόγιο, η καταληκτική ημερομηνία διαμορφώνεται στην Τρίτη 10 Νοεμβρίου 2026.
Αμέσως μετά θα ξεκινήσει η αξιολόγηση των αιτήσεων από την ΕΔΕΥΕΠ και θα ακολουθήσει η σχετική εισήγηση προς το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Αυστηρό περιβαλλοντικό πλαίσιο
Οι νέες έρευνες δεν θα πραγματοποιηθούν χωρίς περιβαλλοντικούς περιορισμούς.
Η ίδια η πρόσκληση προβλέπει ότι τα προγράμματα θα εκτελούνται εντός προκαθορισμένου πλαισίου περιβαλλοντικής προστασίας. Το στοιχείο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία στις υπεράκτιες σεισμικές έρευνες, καθώς οι εργασίες πρέπει να συμβαδίζουν με τους όρους προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος και της πανίδας.
Επομένως, η επιλογή μιας εταιρείας δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ένα σεισμογραφικό πλοίο μπορεί να ξεκινήσει εργασίες σε οποιοδήποτε σημείο και οποιαδήποτε χρονική στιγμή. Θα πρέπει να ακολουθηθούν οι προβλεπόμενες διαδικασίες και οι ειδικοί περιβαλλοντικοί όροι.
Το πραγματικό στοίχημα
Πίσω από τη διαγωνιστική διαδικασία βρίσκεται ένα μεγαλύτερο στοίχημα για το ελληνικό πρόγραμμα υδρογονανθράκων.
Η Ελλάδα διαθέτει πλέον σημαντική παρουσία διεθνών πετρελαϊκών ομίλων στις παραχωρήσεις της, όμως εξακολουθούν να υπάρχουν τεράστιες θαλάσσιες εκτάσεις για τις οποίες η γεωλογική γνώση είναι περιορισμένη ή στηρίζεται σε δεδομένα προηγούμενης γενιάς.
Η δημιουργία μιας νέας βάσης 2D και 3D σεισμικών δεδομένων μπορεί να λειτουργήσει ως το ενδιάμεσο βήμα ανάμεσα στη σημερινή φάση και σε έναν μελλοντικό νέο γύρο παραχωρήσεων.
Πρώτα χαρτογραφείται καλύτερα το υπέδαφος. Στη συνέχεια εντοπίζονται οι πιο υποσχόμενες γεωλογικές δομές. Και μόνο τότε έχει νόημα να ζητηθεί από μια πετρελαϊκή εταιρεία να αναλάβει το πολύ μεγαλύτερο κόστος και ρίσκο μιας παραχώρησης και, τελικά, μιας γεώτρησης.
Υπό αυτή την έννοια, ο νέος διαγωνισμός δεν είναι απλώς μία πρόσκληση για σεισμογραφικά πλοία.
Είναι η προσπάθεια να δημιουργηθεί ο γεωλογικός χάρτης πάνω στον οποίο θα στηριχθεί η επόμενη φάση της ελληνικής έρευνας υδρογονανθράκων.
