Το δρόμο για περισσότερες επενδύσεις στον ενεργειακό τομέα ανοίγει η Κομισιόν, μέσω της νέας ενεργειακής ρήτρας διαφυγής που επεξεργάζεται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η πρωτοβουλία εντάσσεται στη συνολική στρατηγική των Βρυξελλών για ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας, μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα καύσιμα και επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης, προσφέροντας παράλληλα μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία στα κράτη-μέλη.
Για την Ελλάδα, συγκεκριμένα, η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς συνδέεται άμεσα με το δημοσιονομικό περιθώριο που δημιουργείται μέσω της εθνικής ρήτρας διαφυγής. Με βάση τα σημερινά δεδομένα, το διαθέσιμο περιθώριο αντιστοιχεί περίπου στο 0,3% του ΑΕΠ ετησίως. Δεδομένου ότι το ελληνικό ΑΕΠ διαμορφώνεται κοντά στα 248 δισ. ευρώ, το ποσό αυτό μεταφράζεται σε ένα εύρος περίπου 800 εκατ - 1 δισεκ ευρώ τον χρόνο, τα οποία δυνητικά μπορούν να στηρίξουν στρατηγικές επενδύσεις.
Σύμφωνα με το μοντέλο που εξετάζεται στις Βρυξέλλες, οι χώρες της Ε.Ε. θα έχουν τη δυνατότητα να αξιοποιούν για ενεργειακά έργα το τμήμα της δημοσιονομικής ευελιξίας που δεν χρησιμοποιείται για αμυντικές δαπάνες. Με άλλα λόγια, εάν ένα κράτος δεν εξαντλεί το διαθέσιμο περιθώριο για την άμυνα, θα μπορεί να κατευθύνει το αδιάθετο ποσό σε επενδύσεις που ενισχύουν την ενεργειακή μετάβαση και την ασφάλεια εφοδιασμού.
Ωστόσο, η δυνατότητα αυτή δεν θα είναι αυτόματη για όλες τις περιπτώσεις. Εάν μια χώρα έχει ήδη αξιοποιήσει πλήρως το διαθέσιμο δημοσιονομικό περιθώριο για αμυντικούς σκοπούς, τότε δεν θα αποκτά επιπλέον χώρο για ενεργειακές παρεμβάσεις. Σε αυτή την περίπτωση θα απαιτείται ειδικό αίτημα προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, συνοδευόμενο από τεκμηρίωση που θα αποδεικνύει ότι οι σχεδιαζόμενες επενδύσεις εξυπηρετούν κρίσιμους στόχους ενεργειακής ασφάλειας και πράσινης μετάβασης. Η τελική έγκριση θα δίνεται ύστερα από αξιολόγηση της Κομισιόν.
Ποιες επενδύσεις μπορούν να χρηματοδοτηθούν
Στο πλαίσιο της νέας ρήτρας, επιλέξιμες θεωρούνται επενδύσεις που ενισχύουν την ανθεκτικότητα και τον εκσυγχρονισμό του ενεργειακού συστήματος. Σε αυτές περιλαμβάνονται έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, μονάδες αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας, αναβαθμίσεις των δικτύων μεταφοράς και διανομής, ηλεκτρικές διασυνδέσεις, παρεμβάσεις ενεργειακής αναβάθμισης κτιρίων, εγκατάσταση αντλιών θερμότητας, καθώς και δράσεις που συμβάλλουν στη μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.
Παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι εφόσον η έννοια της «ενεργειακής ανθεκτικότητας» ερμηνευθεί με ευρύ τρόπο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ενδέχεται να ενταχθούν στο νέο πλαίσιο και έργα που έχουν ήδη δρομολογηθεί. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα μπορούσε να δημιουργήσει πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο και να επιταχύνει την υλοποίηση κρίσιμων ενεργειακών υποδομών.
Το μήνυμα Πιερρακάκη
Τη σημασία της νέας δημοσιονομικής ευελιξίας υπογράμμισε από το Παρίσι ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, στο πλαίσιο των εργασιών της Υπουργικής Διάσκεψης του ΟΟΣΑ.
Όπως ανέφερε, η επέκταση της ρήτρας διαφυγής σε τομείς όπως η ενέργεια και η ασφάλεια δημιουργεί τις προϋποθέσεις για στρατηγικές επενδύσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ένωση καλείται να αντιμετωπίσει ταυτόχρονα γεωπολιτικές προκλήσεις, ενεργειακές κρίσεις και αυξημένες ανάγκες χρηματοδότησης.
Ο κ. Πιερρακάκης σημείωσε ότι οι δημόσιοι πόροι θα πρέπει να κατευθυνθούν με «χειρουργική ακρίβεια», ώστε να επιτευχθεί το μέγιστο αναπτυξιακό αποτέλεσμα, ενώ τόνισε πως η κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων αποτελεί εξίσου κρίσιμο παράγοντα για την επιτυχία της ευρωπαϊκής βιομηχανικής και ενεργειακής πολιτικής.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στα οφέλη των επενδύσεων που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί στον ενεργειακό τομέα. Επικαλούμενος πρόσφατη μελέτη του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, υποστήριξε ότι οι ενεργειακές υποδομές που αναπτύχθηκαν στην Ευρώπη μετά το 2022 περιόρισαν κατά περίπου 12% τις επιπτώσεις που προκαλεί η σημερινή κρίση στη Μέση Ανατολή στην ευρωπαϊκή οικονομία.
Το διακύβευμα για την Ελλάδα
Το τελικό όφελος, πάντως, για την ελληνική οικονομία θα εξαρτηθεί από τις οριστικές αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και κυρίως από το εύρος των δαπανών που θα αναγνωριστούν ως επενδύσεις ενεργειακής ανθεκτικότητας. Σε κάθε περίπτωση, η ενεργειακή ρήτρα διαφυγής διαμορφώνεται ως ένα νέο χρηματοδοτικό εργαλείο που μπορεί να ενισχύσει σημαντικά τις επενδύσεις σε υποδομές και καθαρές τεχνολογίες, χωρίς να εκτροχιάζει τη δημοσιονομική πορεία της χώρας.
Συμπερασματικά, είναι προφανές ότι μια περίοδο όπου η ενεργειακή ασφάλεια αναδεικνύεται σε βασικό πυλώνα της ευρωπαϊκής οικονομικής πολιτικής, η δυνατότητα αξιοποίησης πρόσθετου δημοσιονομικού χώρου για ενεργειακά έργα ενδέχεται να αποτελέσει καταλύτη για την επιτάχυνση κρίσιμων επενδύσεων στην Ελλάδα και σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ωστόσο μένει να φανεί εάν αρκέσει...
