Η κυκλική οικονομία εξελίσσεται σε έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της ευρωπαϊκής οικονομικής πολιτικής. Οι επιχειρήσεις σε όλη την Ευρώπη καλούνται να αλλάξουν το παραγωγικό τους μοντέλο, να περιορίσουν τα απόβλητα, να χρησιμοποιούν συσκευασίες με 100% ανακυκλώσιμα υλικά, και να αξιοποιήσουν καλύτερα τους φυσικούς πόρους. Για την Ελλάδα, η μετάβαση αυτή αποτελεί μεγάλη ευκαιρία τόσο για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας όσο και για τη δημιουργία ενός πιο ανθεκτικού και βιώσιμου οικονομικού μοντέλου, ειδικά σήμερα που το κόστος αύξησης των υλικών στις αλυσίδες προμηθειών αυξάνετε διαρκώς. λόγω των γεωπολιτικών συνθηκών που επικρατούν.
Η παραδοσιακή ‘’γραμμική οικονομία’’ βασίστηκε επί δεκαετίες στη λογική «παράγω, καταναλώνω, απορρίπτω (Χωματερές, αέρα, ποτάμια/ θάλασσα) ». Το μοντέλο αυτό αύξησε την πίεση στους φυσικούς πόρους, ενίσχυσε την εξάρτηση από εισαγόμενες πρώτες ύλες και οδήγησε σε σημαντική αύξηση αποβλήτων και εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Η κυκλική οικονομία προτείνει μία διαφορετική προσέγγιση, όπου τα προϊόντα και τα υλικά επαναχρησιμοποιούνται, επισκευάζονται, ανακυκλώνονται και παραμένουν περισσότερο χρόνο στην εφοδιαστική αλυσίδα και κατανάλωση.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη ξεκινήσει δημόσια διαβούλευση για το νέο Circular Economy Act, μια σημαντική νομοθετική πρωτοβουλία που στοχεύει να διπλασιάσει τον δείκτη κυκλικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας και να δημιουργήσει μία ενιαία αγορά δευτερογενών πρώτων υλών ενώ από τον Αύγουστο του 2026 ξεκινά και η νέα νομοθεσία Οδηγία για Συσκευασίες & Απόβλητα Συσκευασίας (PPWD)
Η κυκλική οικονομία ως επιχειρηματική στρατηγική
Η εφαρμογή κυκλικών πρακτικών αποτελεί πλέον στρατηγική επιχειρηματικής ανάπτυξης. Οι επιχειρήσεις που επενδύουν σε ανακύκλωση, επαναχρησιμοποίηση υλικών, βιώσιμο σχεδιασμό προϊόντων και μείωση αποβλήτων πετυχαίνουν σημαντικά οικονομικά οφέλη.
Η εξοικονόμηση πρώτων υλών μειώνει το κόστος παραγωγής και προστατεύει τις επιχειρήσεις από τις έντονες διακυμάνσεις στις διεθνείς τιμές ενέργειας και υλικών. Παράλληλα, οι επενδυτές και οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί αξιολογούν πλέον τις επιχειρήσεις με αυστηρότερα κριτήρια βιωσιμότητας. Οι εταιρείες που ενσωματώνουν κυκλικά μοντέλα λειτουργίας αποκτούν καλύτερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση και ενισχύουν τη φήμη τους στην αγορά ενώ μεσοπρόθεσμα μπορούν να μειώσουν και το κόστος υλικών τους.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογραμμίζει ότι οι κυκλικές λύσεις μπορούν να μειώσουν σημαντικά τις εκπομπές του τομέα των πλαστικών μέχρι το 2050, ενώ παράλληλα μπορούν να βελτιώσουν το εμπορικό ισοζύγιο της Ευρώπης.
Οι προκλήσεις και οι ευκαιρίες για την Ελλάδα
Η Ελλάδα διαθέτει σημαντικά περιθώρια βελτίωσης στην κυκλική οικονομία. Παρά την πρόοδο των τελευταίων ετών, η χώρα εξακολουθεί να καταγράφει χαμηλότερες επιδόσεις στην ανακύκλωση και στην επαναχρησιμοποίηση υλικών σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η υστέρηση αποτυπώνεται ιδιαίτερα στη διαχείριση αποβλήτων. Σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος, η ανακύκλωση αστικών αποβλήτων στην Ελλάδα ήταν 17% το 2022, σημαντικά χαμηλότερα από τον εκτιμώμενο μέσο όρο της ΕΕ, που βρισκόταν στο 49% την ίδια χρονιά. Το χάσμα αυτό που εξακολουθεί να παραμένει μεγάλο δείχνει την ανάγκη για καλύτερη χωριστή συλλογή, σύγχρονες υποδομές ανακύκλωσης και ισχυρότερη σύνδεση της κυκλικής οικονομίας με την επιχειρηματική στρατηγική.
Ιδιαίτερα σημαντικές δυνατότητες υπάρχουν σε κλάδους με ισχυρό ελληνικό αποτύπωμα, όπως ο τουρισμός, η ναυτιλία, η μεταποίηση, η αγροδιατροφή, η ενέργεια και οι κατασκευές. Στην αγροδιατροφή, για παράδειγμα, υπολείμματα από ελαιουργεία, οινοποιεία ή μονάδες μεταποίησης τροφίμων μπορούν να αξιοποιηθούν σε νέα προϊόντα ή εφαρμογές. Στις κατασκευές, η καλύτερη διαχείριση υλικών μειώνει τα απόβλητα και δημιουργεί νέες αλυσίδες αξίας. Στον τουρισμό, η μείωση πλαστικών και τροφικών αποβλήτων συνδέεται άμεσα με την ποιότητα του ελληνικού τουριστικού προϊόντος.
Η σύνδεση με το ESG είναι επίσης καθοριστική. Για τις επιχειρήσεις, η ανακύκλωση αποτελεί πλέον μόνο ένα μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής βιωσιμότητας. Η αγορά, οι επενδυτές και οι καταναλωτές δίνουν μεγαλύτερη σημασία στη μείωση αποβλήτων, στην επιλογή πιο βιώσιμων υλικών, στη συνεργασία με υπεύθυνους προμηθευτές και στη συστηματική μέτρηση της προόδου. Με αυτόν τον τρόπο, η κυκλικότητα ενισχύει την αξιοπιστία των ESG δεδομένων και δείχνει ότι η βιωσιμότητα ενσωματώνεται στην καθημερινή λειτουργία της επιχείρησης.
Το επόμενο βήμα για τις ελληνικές επιχειρήσεις είναι πρακτικό. Ένα χρήσιμο σημείο εκκίνησης είναι η αξιολόγηση τριών βασικών παραμέτρων: των υλικών που χρησιμοποιούν, των αποβλήτων που δημιουργούν και των προϊόντων ή υπηρεσιών που μπορούν να σχεδιαστούν με μεγαλύτερη διάρκεια ζωής. Από εκεί μπορούν να προκύψουν λύσεις όπως επαναχρησιμοποιούμενες συσκευασίες, επισκευή προϊόντων, αξιοποίηση ανακυκλωμένων υλικών, περιορισμός αποβλήτων τροφίμων και συνεργασίες με άλλες επιχειρήσεις.
Η κυκλική οικονομία αποτελεί βασικό πυλώνα για την οικονομική ανθεκτικότητα, τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα και τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη της χώρας. Οι Ελληνικές Επιχειρήσεις μπορεί να αξιοποιήσουν τη νέα ευρωπαϊκή πραγματικότητα και να μετατρέψει την κυκλικότητα σε μοχλό ανάπτυξης. Η έγκαιρη προσαρμογή στις νέες απαιτήσεις μπορεί να ενισχύσει τη θέση των ελληνικών επιχειρήσεων στην αγορά και να συμβάλει στη δημιουργία μιας πιο σύγχρονης, ανταγωνιστικής και βιώσιμης οικονομίας.
*O Νίκος Αυλώνας είναι πρόεδρος Κέντρου Αειφορίας (CSE) www.cse-net.org και επισκέπτης Καθηγητής Βιώσιμης Ανάπτυξης, Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών
