Σε τροχιά επανεκκίνησης εισέρχεται η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, με τις προετοιμασίες για την επιστροφή των ερευνητικών πλοίων στην Ανατολική Μεσόγειο να αποκτούν πλέον συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα. Το επόμενο κρίσιμο βήμα για το Great Sea Interconnector (GSI) είναι η έκδοση των απαραίτητων NAVTEX, που θα ανοίξουν τον δρόμο για τη συνέχιση των υποθαλάσσιων ερευνών, σε μια περίοδο κατά την οποία παραμένουν ανοιχτά τόσο τα γεωπολιτικά όσο και τα χρηματοδοτικά ζητήματα του έργου.
Μάλιστα, όπως ανέφερε σε χθεσινή συνέντευξή του ο κυβερνητικός εκπρόσωπος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης, η Λευκωσία αναμένει εντός του Οκτωβρίου την έκδοση της ελληνικής NAVTEX για την επανέναρξη των υποθαλάσσιων ερευνών, συνδέοντας τη συγκεκριμένη εξέλιξη με την ενεργοποίηση της διαδικασίας εκταμίευσης της πρώτης δόσης των 25 εκατ. ευρώ από την κυπριακή πλευρά.
Όπως τόνισε, το πρώτο βήμα είναι η έκδοση της σχετικής αναγγελίας από τις ελληνικές αρχές, ώστε στη συνέχεια να προχωρήσει ο σχεδιασμός για την επιστροφή των ερευνητικών πλοίων στη θαλάσσια περιοχή της διασύνδεσης. Διευκρίνισε, πάντως, ότι η καταβολή των 25 εκατ. ευρώ δεν θα γίνει αυτομάτως, καθώς απαιτούνται προηγουμένως συγκεκριμένες διοικητικές αποφάσεις, επισημαίνοντας ότι το ποσό έχει ήδη εγγραφεί στον κρατικό προϋπολογισμό της Κύπρου.
Οι εξελίξεις αυτές έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία το Great Sea Interconnector (GSI) επιχειρεί να περάσει από την παρατεταμένη στασιμότητα στην επανεκκίνηση των εργασιών, με τη γαλλική Nexans να έχει ήδη δρομολογήσει τις απαραίτητες διαδικασίες για τη συνέχιση των ερευνών βυθού.
Στην τελική ευθεία οι προετοιμασίες για το γαλλικό πλοίο
Στο επίκεντρο των προετοιμασιών βρίσκεται το υπό γαλλική σημαία ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo, το οποίο προορίζεται να πραγματοποιήσει τις απαραίτητες ωκεανογραφικές και βυθομετρικές εργασίες κατά μήκος της διαδρομής του καλωδίου, από την περιοχή της Κορακιάς στην Κρήτη προς την Κύπρο.
Η Next Geosolution Europe SA, που έχει αναλάβει το συγκεκριμένο αντικείμενο από τη Nexans, έχει προχωρήσει στις προβλεπόμενες ενέργειες προς τις ελληνικές αρχές, μεταξύ των οποίων και αίτημα προς το Λιμενικό Σώμα για τη χρησιμοποίηση του γαλλικού πλοίου, λόγω μη διαθεσιμότητας κατάλληλου σκάφους υπό ελληνική σημαία.
Παράλληλα, η έκδοση της NAVTEX προϋποθέτει την ολοκλήρωση διαδοχικών εγκρίσεων, με εμπλοκή του υπουργείου Εξωτερικών και της Υδρογραφικής Υπηρεσίας, η οποία θα καθορίσει τις ακριβείς περιοχές διεξαγωγής των ερευνών.
Οι εργασίες προβλέπεται να πραγματοποιηθούν εντός του χρονικού πλαισίου που εκτείνεται έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026, με δυνατότητα περαιτέρω παράτασης εφόσον χρειαστεί.
Η Τουρκία και το διπλωματικό παρασκήνιο
Η επιστροφή των ερευνητικών πλοίων στην Ανατολική Μεσόγειο επαναφέρει στο προσκήνιο τον γεωπολιτικό παράγοντα, καθώς η στάση της Τουρκίας εξακολουθεί να αποτελεί βασική πηγή αβεβαιότητας για την πορεία της διασύνδεσης.
Η Αθήνα έχει καταστήσει σαφές ότι δεν τίθεται ζήτημα εξασφάλισης άδειας από την Άγκυρα για την υλοποίηση του έργου, ενώ η τουρκική πλευρά συνεχίζει να επικαλείται τις δικές της διεκδικήσεις σε θαλάσσιες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου.
Το προηγούμενο της Κάσου, τον Ιούλιο του 2024, όταν η παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων κατά τη διάρκεια των ερευνών του ιταλικού Ievoli Relume προκάλεσε ένταση, εξακολουθεί να επηρεάζει τους διπλωματικούς χειρισμούς.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η στάση της Γαλλίας, λόγω της συμμετοχής γαλλικών εταιρειών και της χρήσης πλοίου υπό γαλλική σημαία. Στο παρασκήνιο εξετάζονται σενάρια διπλωματικής συνεννόησης που θα μπορούσαν να περιορίσουν τον κίνδυνο νέας εμπλοκής, χωρίς ωστόσο να έχει επιβεβαιωθεί κάποια συγκεκριμένη συμφωνία με την Τουρκία.
Ο Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης αναγνώρισε τη γεωπολιτική διάσταση του έργου, υπογραμμίζοντας ότι η Κυπριακή Δημοκρατία συνεχίζει τις αναγκαίες διπλωματικές ενέργειες, με σταθερή αναφορά στις αρχές του διεθνούς δικαίου.
Οι οικονομικές εκκρεμότητες και ο στόχος του 2031
Την ίδια στιγμή, ανοιχτά παραμένουν κρίσιμα ζητήματα που αφορούν τη χρηματοδότηση και την οικονομική βιωσιμότητα του έργου.
Η κυπριακή κυβέρνηση αναμένει ακόμη την επικαιροποιημένη μελέτη βιωσιμότητας, ενώ το ενδεχόμενο μετοχικής συμμετοχής της Κυπριακής Δημοκρατίας στο GSI αποτελεί ξεχωριστό ζήτημα, το οποίο θα εξεταστεί σε επόμενο στάδιο.
Σημαντική είναι και η εκκρεμότητα της χρηματοδότησης από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ), στην οποία έχει υποβληθεί αίτημα ύψους 1 δισ. ευρώ. Η τελική απόφαση θα εξαρτηθεί από την ολοκλήρωση του απαραίτητου ελέγχου, καθώς και από την αποσαφήνιση των τεχνικών, οικονομικών και ρυθμιστικών παραμέτρων του έργου.
Σύμφωνα με τις αναφορές του Κύπριου υπουργού Ενέργειας, Μιχάλη Δαμιανού, ο ορίζοντας ολοκλήρωσης της ηλεκτρικής διασύνδεσης τοποθετείται πλέον στα τέλη του 2031.
Υπό αυτά τα δεδομένα, η έκδοση της ελληνικής NAVTEX αποτελεί το πρώτο ουσιαστικό ορόσημο για την επανεκκίνηση του GSI, καθώς από αυτήν θα εξαρτηθεί τόσο η ενεργοποίηση των επόμενων οικονομικών διαδικασιών όσο και η επιστροφή των ερευνών στο πεδίο. Το μεγάλο ερώτημα παραμένει εάν αυτή τη φορά οι τεχνικές προετοιμασίες θα μπορέσουν να προχωρήσουν χωρίς νέα γεωπολιτική εμπλοκή.
