Ένα νέο μοντέλο επιχειρησιακής ετοιμότητας για την αποτροπή εκτεταμένων διακοπών ηλεκτροδότησης στα Μη Διασυνδεδεμένα Νησιά ενεργοποιεί η ΡΑΑΕΥ, εγκρίνοντας το επικαιροποιημένο Σχέδιο Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών του ΔΕΔΔΗΕ και, κυρίως, ένα τριετές πιλοτικό πρόγραμμα μίσθωσης φορητών ηλεκτροπαραγωγών ζευγών (Η/Ζ).
Η απόφαση Ε-185/2026 του Κλάδου Ενέργειας της ΡΑΑΕΥ, η οποία ελήφθη στις 25 Ιουνίου, επιχειρεί ουσιαστικά να δημιουργήσει μια «κινητή εφεδρεία» παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία θα μπορεί να ενεργοποιείται όταν ένα νησί κινδυνεύει να μείνει χωρίς επαρκή τροφοδοσία εξαιτίας βλάβης μονάδων παραγωγής, απώλειας υποβρύχιου καλωδίου, ακραίων καιρικών φαινομένων ή απότομης αύξησης της ζήτησης.
Η ανάγκη για το νέο σύστημα δεν είναι θεωρητική. Τα απολογιστικά στοιχεία της περιόδου 2022-2025 καταγράφουν βλάβες μονάδων παραγωγής, σεισμική δραστηριότητα αλλά και προβλήματα στις υποβρύχιες διασυνδέσεις, περιστατικά τα οποία ήδη ανάγκασαν τον Διαχειριστή να προχωρήσει κατά περίπτωση σε μίσθωση ή μεταφορά πρόσθετης παραγωγικής ισχύος προς νησιά.
Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο το καλοκαίρι, όταν η μεγάλη τουριστική κίνηση και οι υψηλές θερμοκρασίες εκτοξεύουν τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας. Για τον λόγο αυτό, το νέο σχέδιο επιχειρεί να περάσει από την αντιμετώπιση της κρίσης αφού αυτή εκδηλωθεί σε ένα μοντέλο προκαταβολικά διαθέσιμης εφεδρείας.
Η μεγάλη αλλαγή: γεννήτριες διαθέσιμες πριν συμβεί η βλάβη
Η σημαντικότερη παρέμβαση της ΡΑΑΕΥ είναι η έγκριση του πιλοτικού μέτρου μίσθωσης διαθέσιμου αποθέματος φορητών Η/Ζ για χρονικό διάστημα τριών ετών.
Η φιλοσοφία είναι απλή: αντί ο ΔΕΔΔΗΕ να αναζητά γεννήτριες αφού έχει ήδη εμφανιστεί η έκτακτη ανάγκη, θα υπάρχει εκ των προτέρων εξασφαλισμένο απόθεμα εξοπλισμού, ώστε να περιορίζεται ο χρόνος αντίδρασης.
Η τριετία επιλέγεται ώστε το μοντέλο να δοκιμαστεί σε περισσότερες από μία θερινές περιόδους και να αξιολογηθούν στην πράξη τέσσερις κρίσιμοι παράγοντες: η ταχύτητα απόκρισης, η πραγματική διαθεσιμότητα του εξοπλισμού, η αποτελεσματικότητα της παρέμβασης και το συνολικό κόστος.
Μετά την πιλοτική περίοδο η ΡΑΑΕΥ θα αποφασίσει εάν το σύστημα θα συνεχιστεί, θα τροποποιηθεί ή θα καταργηθεί.
Ο ΔΕΔΔΗΕ θα πρέπει παράλληλα να δημοσιοποιεί ξεχωριστό πίνακα με τα Η/Ζ του πιλοτικού μηχανισμού και στοιχεία όπως η αδειοδοτημένη ισχύς, η πραγματική ικανότητα ισχύος κατά τη θερινή περίοδο, η τοποθεσία και η διάρκεια ισχύος των σχετικών αδειών.
Επιπλέον, θα υποβάλλει κάθε χρόνο στη ΡΑΑΕΥ στοιχεία για τις ενεργοποιήσεις του αποθέματος, τους χρόνους μεταφοράς και εγκατάστασης και το κόστος, ενώ τρεις μήνες πριν από τη λήξη της πιλοτικής περιόδου θα πρέπει να παρουσιάσει συνολική τεχνική και οικονομική αξιολόγηση.
Ο «χάρτης κινδύνου» των νησιών
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι το Σχέδιο δεν περιορίζεται σε μια γενική περιγραφή του προβλήματος. Προχωρά σε ανάλυση συγκεκριμένων ηλεκτρικών συστημάτων και υποβρύχιων διασυνδέσεων, εξετάζοντας τι θα συμβεί εάν χαθεί ένα ή περισσότερα καλώδια και πόση πρόσθετη παραγωγική ισχύς πρέπει να μεταφερθεί στο απομονωμένο νησί.
Στην ανάλυση περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων η Ρόδος, το σύστημα Κω-Καλύμνου, η Θήρα, η Χίος, η Σάμος, η Μήλος, η Κάρπαθος και οι Αρκιοί.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του ηλεκτρικού συστήματος Κω-Καλύμνου. Πρόκειται για ένα σύνθετο νησιωτικό σύστημα εννέα νησιών — Κω, Καλύμνου, Ψερίμου, Τελένδου, Λέρου, Λειψών, Γυαλιού, Νισύρου και Τήλου — το οποίο τροφοδοτείται από δύο αυτόνομους σταθμούς παραγωγής στην Κω και την Κάλυμνο και διαθέτει σειρά υποβρύχιων συνδέσεων μεταξύ των νησιών.
Το Σχέδιο εξετάζει ξεχωριστά τι συμβαίνει σε περίπτωση απώλειας των επιμέρους καλωδίων, καθώς το πρόβλημα δεν είναι μόνο η διαθέσιμη παραγωγή αλλά και η δυνατότητα μεταφοράς της ηλεκτρικής ενέργειας από το ένα νησί στο άλλο.
Από 30 kW στο Μαράθι έως 11 MW στη Λέρο
Οι ανάγκες εφεδρείας διαφοροποιούνται θεαματικά ανάλογα με το μέγεθος του νησιού και τη δομή του ηλεκτρικού του συστήματος.
Στον συγκεντρωτικό σχεδιασμό προβλέπονται, μεταξύ άλλων, 11 MW για τη Λέρο, 1,5 MW για τους Λειψούς, 2 MW για Κίμωλο, 1,5 MW για Φούρνους, 1,3 MW για Ψαρά, 820 kW για Οινούσσες, 500 kW για Θηρασιά και μόλις 30 kW για το Μαράθι.
Η περίπτωση του Μαραθιού είναι ενδεικτική του βαθμού λεπτομέρειας του σχεδίου. Σε περίπτωση βλάβης της μοναδικής υποβρύχιας διασύνδεσης Αρκιών-Μαραθιού προβλέπεται ότι η ηλεκτροδότηση μπορεί να εξασφαλιστεί με μίσθωση Η/Ζ αποδιδόμενης ισχύος 30 kW.
Αντίστοιχα, στον σχεδιασμό της αιχμής που πρέπει να μπορεί να αντιμετωπιστεί σε περίπτωση προβλημάτων στις διασυνδέσεις εμφανίζονται ανάγκες της τάξης των 9,5 MW για τη Λέρο, 2 MW για Κάρπαθο-Κάσο, 2 MW για Μήλο-Κίμωλο, 1,5 MW για Λειψούς και Γυαλί, 1,4 MW για Τήλο και 1,3 MW για Σάμο-Φούρνους.
Οι αριθμοί αποτυπώνουν ουσιαστικά το μέγεθος της πρόκλησης: ένα πρόβλημα σε ένα υποβρύχιο καλώδιο μπορεί να δημιουργήσει μέσα σε ελάχιστο χρόνο ανάγκη μεταφοράς στο νησί παραγωγικού εξοπλισμού ισχύος αρκετών MW.
Το τελευταίο μέτρο: κυλιόμενες διακοπές
Το Σχέδιο προβλέπει και το δυσμενέστερο σενάριο, κατά το οποίο ούτε η υφιστάμενη παραγωγή ούτε η έκτακτη ενίσχυση επαρκούν για την κάλυψη του φορτίου.
Σε αυτή την περίπτωση προβλέπεται η εφαρμογή κυλιόμενων περικοπών φορτίου, δηλαδή ελεγχόμενων και διαδοχικών διακοπών ηλεκτροδότησης, ώστε να αποφευχθεί η ανεξέλεγκτη κατάρρευση του ηλεκτρικού συστήματος.
Ο ΔΕΔΔΗΕ, με βάση την προβλεπόμενη αιχμή και το διαθέσιμο παραγωγικό δυναμικό, καταρτίζει το πρόγραμμα των απαιτούμενων περικοπών, σε συνεργασία με τη ΔΕΗ και το προσωπικό των τοπικών σταθμών παραγωγής.
Πρόκειται προφανώς για λύση έσχατης ανάγκης. Ακριβώς αυτό το ενδεχόμενο επιχειρεί να περιορίσει το νέο απόθεμα φορητών γεννητριών.
Τρεις βασικοί κίνδυνοι για την επάρκεια
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό του ΔΕΔΔΗΕ, υπάρχουν τρεις βασικές απρόβλεπτες εξελίξεις που μπορούν να οδηγήσουν ένα μη διασυνδεδεμένο σύστημα σε έλλειμμα ισχύος: η καθυστέρηση εγκατάστασης νέων μονάδων παραγωγής, μια απρόβλεπτη βλάβη υφιστάμενης μονάδας και η απρόβλεπτη αύξηση της αιχμής της ζήτησης.
Σ’ αυτούς προστίθεται ο ιδιαίτερα κρίσιμος κίνδυνος βλάβης των υποβρύχιων καλωδίων, ο οποίος σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να απομονώσει πλήρως ένα μικρότερο νησί από τον σταθμό παραγωγής που το τροφοδοτεί.
Το Σχέδιο καλύπτει όμως και πολύ ευρύτερο φάσμα κινδύνων: ακραία καιρικά φαινόμενα, σεισμούς, σημαντικές βλάβες δικτύου, προβλήματα τηλεπικοινωνιακών και πληροφοριακών συστημάτων, ακόμη και περιστατικά ανωτέρας βίας.
Η τουριστική περίοδος είναι το μεγάλο τεστ
Το κρίσιμο σημείο πίσω από την απόφαση της ΡΑΑΕΥ είναι η αυξανόμενη πίεση που δέχονται τα νησιωτικά ηλεκτρικά συστήματα τους θερινούς μήνες.
Η κατανάλωση μπορεί να αυξηθεί απότομα λόγω του τουρισμού και των υψηλών θερμοκρασιών, ακριβώς την περίοδο κατά την οποία μια βλάβη σε συμβατική μονάδα ή σε υποβρύχιο καλώδιο έχει τις μεγαλύτερες οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες.
Γι’ αυτό και η ΡΑΑΕΥ αντιμετωπίζει πλέον τη διαθεσιμότητα φορητών γεννητριών όχι απλώς ως μέσο αντιμετώπισης ενός περιστατικού αλλά ως οργανωμένο μηχανισμό εφεδρείας.
Παράλληλα, οι διασυνδέσεις που έχουν ήδη ολοκληρωθεί έχουν περιορίσει τον αριθμό των ηλεκτρικών συστημάτων ΜΔΝ από 32 σε 28, όμως μέχρι την ολοκλήρωση των υπόλοιπων έργων ένα σημαντικό τμήμα της νησιωτικής χώρας εξακολουθεί να απαιτεί ειδικούς μηχανισμούς ασφάλειας εφοδιασμού.
Ποιος πληρώνει το κόστος
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η πρόβλεψη για την ανάκτηση του κόστους. Η ΡΑΑΕΥ ορίζει ότι το κόστος των υποδομών του Δικτύου που προβλέπονται στο Σχέδιο θα ανακτάται μέσω των Χρεώσεων Χρήσης Δικτύου, ενώ τα αντίστοιχα έργα θα εντάσσονται στο Σχέδιο Ανάπτυξης του Δικτύου.
Οι θερμικοί σταθμοί και τα Η/Ζ εντάσσονται αντίστοιχα στα επταετή Προγράμματα Ανάπτυξης των ΜΔΝ.
Έτσι, ο νέος μηχανισμός δεν αποτελεί απλώς ένα επιχειρησιακό σχέδιο έκτακτης ανάγκης αλλά αποκτά και συγκεκριμένη ρυθμιστική και οικονομική βάση.
Μέχρι να φτάσουν οι διασυνδέσεις
Το νέο Σχέδιο έχει μέγιστη διάρκεια πέντε ετών, με δυνατότητα να αναθεωρηθεί νωρίτερα εάν αλλάξουν οι συνθήκες ή εμφανιστούν νέα περιστατικά που απαιτούν διαφορετικό τρόπο αντιμετώπισης.
Στην πράξη, όμως, πρόκειται για έναν μεταβατικό μηχανισμό ασφάλειας εφοδιασμού μέχρι την πλήρη ηλεκτρική διασύνδεση των νησιών με το ηπειρωτικό σύστημα.
