Την ανάγκη να επανασχεδιαστεί η αγορά ηλεκτρισμού ώστε η ενεργειακή μετάβαση να μην υπονομεύσει την ασφάλεια εφοδιασμού και την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας, ανέδειξε με ιδιαίτερα αιχμηρό τρόπο ο γενικός διευθυντής του Ελληνικού Συνδέσμου Ανεξάρτητων Εταιρειών Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΕΣΑΗ), Γιώργος Στάμτσης, μιλώντας στο συνέδριο που διοργάνωσε το University of Nicosia στην Αθήνα με θέμα «Οι Ενεργειακοί Πόροι της Ανατολικής Μεσογείου και η Αξιοποίησή τους: Προκλήσεις και Προοπτικές».
Ο κ. Στάμτσης υποστήριξε ότι η Ευρώπη βρίσκεται πλέον σε μια νέα, πολύ πιο σύνθετη φάση της ενεργειακής μετάβασης, κατά την οποία η μεγάλη ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στον ηλεκτρισμό δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη πρόοδο στο συνολικό ενεργειακό σύστημα.
«Σε πολλές χώρες της ΕΕ η διείσδυση των ΑΠΕ στο μίγμα του ηλεκτρισμού έχει φτάσει ή και ξεπεράσει το ορόσημο του 50%. Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο με το γενικότερο μίγμα κάλυψης των ενεργειακών αναγκών μας, όπου οι ανανεώσιμες πηγές καλύπτουν μόλις το 25%», ανέφερε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι ο ευρωπαϊκός στόχος για ποσοστό 42,5% το 2030 μοιάζει εξαιρετικά δύσκολο να επιτευχθεί, καθώς η διείσδυση των ΑΠΕ στο συνολικό ενεργειακό ισοζύγιο αυξάνεται μόλις κατά μισή έως μία ποσοστιαία μονάδα ετησίως.
Η ανταγωνιστικότητα περνά από το ενεργειακό κόστος
Ο γενικός διευθυντής του ΕΣΑΗ συνέδεσε ευθέως την ενεργειακή πολιτική με την οικονομική επιβίωση της Ευρώπης.
«Βρισκόμαστε σε μια ιδιαίτερα δύσκολη και απαιτητική φάση πολιτικών, οικονομικών και γεωοικονομικών εξελίξεων. Με πολέμους που ξεκινούν και δεν γνωρίζουμε πώς θα τελειώσουν, με κύματα δασμών να επιβάλλονται και να αποσύρονται και με τη μεταβλητότητα να έχει γίνει η νέα κανονικότητα, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να αυξήσει την ανταγωνιστικότητά της. Και όπως μας λέει ο Μάριο Ντράγκι, βασική προϋπόθεση για να το πετύχει αυτό είναι να μειώσει το ενεργειακό κόστος».
Η επισήμανση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, όπου το κόστος ενέργειας εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες πίεσης για τη βιομηχανία και την παραγωγική οικονομία.
«Το αέριο δεν μπορεί να εξαφανιστεί από το σύστημα»
Η πιο ουσιαστική παρέμβαση του κ. Στάμτση αφορούσε τον ρόλο των μονάδων φυσικού αερίου στη νέα ενεργειακή πραγματικότητα.
Σύμφωνα με τον ίδιο, το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα προβλέπει για το 2030 παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από φυσικό αέριο μόλις 10 TWh, δηλαδή περίπου 1.300 ισοδύναμες ώρες λειτουργίας ανά μεγαβάτ εγκατεστημένης ισχύος.
«Πρόκειται για ένα πολύ χαμηλό νούμερο, με βάση το οποίο οι θερμικές μονάδες δεν μπορούν να καλύψουν τα σταθερά και κεφαλαιουχικά τους κόστη πουλώντας μόνο ενέργεια. Έτσι πολλές μονάδες αερίου θα είναι οικονομικά μη βιώσιμες τα επόμενα χρόνια», υπογράμμισε.
Η εξέλιξη αυτή, σύμφωνα με τον ΕΣΑΗ, εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για την επάρκεια του συστήματος.
«Εάν φύγουν αρκετές από αυτές τις μονάδες, θα αυξηθεί πολύ ο κίνδυνος black out. Αυτό δείχνουν και οι πρόσφατες πανευρωπαϊκές μελέτες επάρκειας του ENTSO-E», προειδοποίησε, παραπέμποντας και στην επικείμενη εθνική μελέτη του ΑΔΜΗΕ.
Η Ιβηρική ως παράδειγμα προς αποφυγή
Ο Γιώργος Στάμτσης χρησιμοποίησε ως παράδειγμα το πρόσφατο μπλακ άουτ στην Ιβηρική Χερσόνησο για να υπογραμμίσει ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο στις ΑΠΕ.
«Οι ανανεώσιμες πηγές θα συνεχίσουν να μπαίνουν πρώτες στο σύστημα λόγω του χαμηλού μεταβλητού κόστους τους και το ποσοστό τους θα συνεχίσει να αυξάνεται. Όμως στις κρίσιμες στιγμές, καθημερινά ή στις αιχμές της ζήτησης, οι μονάδες φυσικού αερίου θα πρέπει να είναι εκεί για να διασφαλίζουν την ομαλή λειτουργία του ηλεκτρικού συστήματος και την αποφυγή ενός black out».
Η πρόταση του ΕΣΑΗ: νέα αγορά διαθέσιμης ισχύος
Η απάντηση, σύμφωνα με τον ΕΣΑΗ, είναι η δημιουργία μιας νέας αγοράς διαθέσιμης ισχύος, η οποία θα λειτουργεί μέσω δημοπρασιών που θα διενεργεί ο ΑΔΜΗΕ.
Η αγορά αυτή θα είναι τεχνολογικά ουδέτερη και θα επιτρέπει τη συμμετοχή:
- μονάδων φυσικού αερίου,
- συστημάτων αποθήκευσης και μπαταριών,
- αντλησιοταμιευτικών έργων,
- φορέων απόκρισης ζήτησης,
- μεγάλων υδροηλεκτρικών,
- άλλων ανανεώσιμων τεχνολογιών.
Μοναδική εξαίρεση θα αποτελούν οι λιγνιτικές μονάδες λόγω των υψηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.
Το κόστος για τους καταναλωτές
Ο γενικός διευθυντής του ΕΣΑΗ επιχείρησε να απαντήσει και στις επικρίσεις περί επιβάρυνσης των καταναλωτών.
Επικαλούμενος στοιχεία του ACER, σημείωσε ότι οκτώ χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης εφαρμόζουν ήδη μηχανισμούς ισχύος και ότι το κόστος τους αντιστοιχεί περίπου στο 1% έως 1,5% του τελικού λογαριασμού ηλεκτρικής ενέργειας.
Μάλιστα, υποστήριξε ότι στην ελληνική περίπτωση το ισοζύγιο μπορεί να είναι ακόμη και θετικό.
«Η αγορά διαθέσιμης ισχύος θα λειτουργεί ως reliability option, δημιουργώντας μια πραγματική ασπίδα προστασίας απέναντι στις αιχμές των τιμών στη χονδρεμπορική αγορά. Το όφελος για τους καταναλωτές εκτιμάται ότι θα είναι πολλαπλάσιο από το κόστος των δημοπρασιών», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Το μήνυμα προς κυβέρνηση και ρυθμιστικές αρχές
Κλείνοντας την παρέμβασή του, ο Γιώργος Στάμτσης έστειλε σαφές μήνυμα προς την πολιτεία.
«Η νέα φάση της ενεργειακής μετάβασης απαιτεί προσαρμογή και ολοκλήρωση του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρισμού με την εισαγωγή αγορών διαθέσιμης ισχύος. Ελπίζουμε ότι ο Διαχειριστής, η Ρυθμιστική Αρχή και το Υπουργείο θα επιταχύνουν τις διαδικασίες ώστε η νέα αγορά να λειτουργήσει το συντομότερο δυνατό».
