Σε μία από τις μεγαλύτερες παρεμβάσεις που έχουν γίνει ποτέ στην αγορά των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αλλάζει εκ βάθρων τον επενδυτικό χάρτη της χώρας, βάζοντας «κόκκινες γραμμές» σε τεράστιες γεωγραφικές ζώνες για νέα αιολικά και φωτοβολταϊκά έργα.
Το σχέδιο του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση, προκαλεί ήδη έντονες αντιδράσεις από ενεργειακούς ομίλους, επενδυτές και φορείς της αγοράς, καθώς στελέχη του κλάδου εκτιμούν ότι πάνω από το 50% της ελληνικής επικράτειας καθίσταται πλέον μη διαθέσιμο για νέες επενδύσεις ΑΠΕ.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι επιχειρεί να βάλει τάξη στην άναρχη ανάπτυξη έργων και να περιορίσει τις κοινωνικές αντιδράσεις. Ωστόσο, η αγορά μιλά για «επενδυτικό σοκ», ανατροπή σχεδιασμών δισεκατομμυρίων ευρώ και σοβαρό κίνδυνο να περιοριστεί το διαθέσιμο ενεργειακό δυναμικό της χώρας.
Το τέλος των αιολικών στα βουνά
Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά την καθολική απαγόρευση εγκατάστασης νέων ανεμογεννητριών σε υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων.
Η διάταξη αυτή αλλάζει ριζικά τον χάρτη των αιολικών, καθώς οι μεγαλύτεροι ορεινοί όγκοι της χώρας διαθέτουν και το υψηλότερο αιολικό δυναμικό. Στην πράξη, μεγάλες εκτάσεις της Πίνδου, της Στερεάς Ελλάδας, της Πελοποννήσου και της Κρήτης βγαίνουν εκτός σχεδιασμού.
Περιοχές όπως:
- ο Όλυμπος,
- ο Παρνασσός,
- ο Χελμός,
- ο Ταΰγετος,
- το Μαίναλο,
- ο Ψηλορείτης,
- τα Λευκά Όρη,
χαρακτηρίζονται πλέον ουσιαστικά απαγορευτικές για νέες αιολικές εγκαταστάσεις.
Στελέχη της αγοράς χαρακτηρίζουν το όριο των 1.200 μέτρων «υπερβολικά χαμηλό», σημειώνοντας ότι αποκλείονται περιοχές με εξαιρετικές ανεμολογικές συνθήκες, όπου είχαν ήδη σχεδιαστεί σημαντικές επενδύσεις.
Παράγοντες του κλάδου επισημαίνουν ότι η Ελλάδα, λόγω μορφολογίας, διαθέτει περιορισμένες ζώνες με υψηλής ποιότητας αιολικό δυναμικό και οι περισσότερες βρίσκονται ακριβώς σε αυτούς τους ορεινούς όγκους.
«Stop» στις Κυκλάδες και στο μεγαλύτερο μέρος του Αιγαίου
Εξίσου δραστικές είναι οι αλλαγές για τα νησιά.
Το νέο χωροταξικό αποκλείει νέα αιολικά πάρκα σε νησιά μικρότερα των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, εκτός από ειδικές περιπτώσεις που αφορούν έργα δημοσίου συμφέροντος, όπως μονάδες αφαλάτωσης ή τοπικές ενεργειακές ανάγκες.
Η ρύθμιση αυτή αφήνει εκτός σχεδόν το σύνολο των Κυκλάδων εκτός Άνδρου και Νάξου και μεγάλο μέρος του Αιγαίου.
Σύμφωνα με την πρόταση του ΥΠΕΝ, νέες ανεμογεννήτριες θα μπορούν να αναπτυχθούν μόνο σε λίγα μεγάλα νησιά όπως:
- η Κρήτη,
- η Εύβοια,
- η Ρόδος,
- η Λέσβος,
- η Χίος.
Ακόμη όμως και σε αυτές τις περιπτώσεις, οι περιορισμοί αυστηροποιούνται σημαντικά μέσω νέων τουριστικών και περιβαλλοντικών κριτηρίων.
Για την αγορά, η συγκεκριμένη πρόβλεψη ισοδυναμεί με απώλεια ενός από τα ισχυρότερα αιολικά πεδία της Ευρώπης, καθώς το Αιγαίο θεωρείται περιοχή εξαιρετικού αιολικού δυναμικού.
Οριζόντιο απαγορευτικό σε Αττική και Θεσσαλονίκη
Το νέο πλαίσιο προβλέπει επίσης πλήρες «πάγωμα» νέων αιολικών εγκαταστάσεων στην Αττική και στη μητροπολιτική περιοχή της Θεσσαλονίκης.
Η κυβέρνηση επιχειρεί να περιορίσει συγκρούσεις με οικιστικές, τουριστικές και περιβαλλοντικές χρήσεις, αλλά ενεργειακές εταιρείες τονίζουν ότι η πλήρης απαγόρευση δημιουργεί ένα ακόμη σοβαρό επενδυτικό κενό.
Τα νέα εμπόδια για τα φωτοβολταϊκά
Σημαντικές αλλαγές φέρνει το σχέδιο και για τα φωτοβολταϊκά πάρκα.
Το ΥΠΕΝ εισάγει ανώτατο όριο κάλυψης γης 1,5% ανά Περιφερειακή Ενότητα για έργα που δεν απαιτούν περιβαλλοντική αδειοδότηση. Παράλληλα, επεκτείνονται οι απαγορευμένες περιοχές εγκατάστασης.
Εκτός σχεδιασμού τίθενται:
- δάση και δασικές εκτάσεις,
- περιοχές Natura,
- εθνικοί δρυμοί,
- προστατευόμενα τοπία,
- υγρότοποι Ραμσάρ,
- ιστορικά τοπία,
- παραδοσιακές αναβαθμίδες,
- ακτές κολύμβησης,
- περιοχές χωρίς επαρκές οδικό δίκτυο.
Η αγορά εκτιμά ότι οι διαθέσιμες εκτάσεις για μεγάλα φωτοβολταικά περιορίζονται δραστικά, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου ήδη υπάρχει αυξημένη συγκέντρωση έργων.
Οι περιοχές Natura μετατρέπονται σε «γκρίζες ζώνες»
Ιδιαίτερα αυστηρό γίνεται το πλαίσιο για τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας του δικτύου Natura 2000.
Για να μπορεί να εγκριθεί νέο αιολικό έργο σε αυτές τις περιοχές, θα πρέπει:
- να προβλέπεται ρητά από την Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη,
- και η περιοχή να διαθέτει αιολικό δυναμικό άνω των 7,5 μέτρων ανά δευτερόλεπτο.
Στελέχη της αγοράς θεωρούν ότι στην πράξη ελάχιστες περιοχές θα πληρούν ταυτόχρονα και τα δύο κριτήρια.
Το επιχείρημα του ΥΠΕΝ: «Η αγορά έχει υπερθερμανθεί»
Από την πλευρά του, το υπουργείο υποστηρίζει ότι η Ελλάδα έχει ήδη υπερ-αδειοδοτήσει έργα ΑΠΕ και ότι απαιτείται πλέον «φιλτράρισμα» για να αποφευχθεί η ανεξέλεγκτη ανάπτυξη.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΥΠΕΝ:
- περίπου 18 GW ΑΠΕ βρίσκονται ήδη σε λειτουργία,
- περίπου 15 GW διαθέτουν οριστική προσφορά σύνδεσης,
- ενώ περίπου 45 GW έχουν λάβει περιβαλλοντικούς όρους.
Το υπουργείο θεωρεί ότι το υφιστάμενο pipeline επαρκεί για να καλύψει τους στόχους της χώρας έως το 2050 και ότι το νέο χωροταξικό αφορά κυρίως μελλοντικές, λιγότερο ώριμες επενδύσεις.
Στην κυβερνητική επιχειρηματολογία κυριαρχεί η ανάγκη:
- προστασίας του τοπίου,
- περιορισμού κοινωνικών αντιδρασεων,
- διασύνδεσης των ΑΠΕ με τον τουριστικό σχεδιασμό,
- και αποφυγής υπερσυγκέντρωσης έργων σε συγκεκριμένες περιοχές.
Η αγορά βλέπει «επενδυτικό σοκ»
Οι αντιδράσεις του κλάδου υπήρξαν άμεσες.
Η ΕΛΕΤΑΕΝ και μεγάλοι ενεργειακοί όμιλοι εκφράζουν φόβους ότι οι νέοι περιορισμοί:
- θα αυξήσουν το κόστος ανάπτυξης,
- θα περιορίσουν την ενεργειακή επάρκεια,
- θα δημιουργήσουν αβεβαιότητα για νέες επενδύσεις,
- και θα αυξήσουν τον επενδυτικό κίνδυνο στην ελληνική αγορά.
Παράγοντες της αγοράς υποστηρίζουν ότι δημιουργείται πλέον ένα καθεστώς «δύο ταχυτήτων», όσοι πρόλαβαν να αδειοδοτήσουν έργα πριν από το νέο χωροταξικό διασώζονται, ενώ οι νέοι επενδυτές βρίσκουν μπροστά τους ένα πολύ πιο περιοριστικό πλαίσιο.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και το γεγονός ότι το νέο πλαίσιο έρχεται σε μία περίοδο όπου:
- οι περικοπές πράσινης ενέργειας αυξάνονται,
- το ηλεκτρικό δίκτυο πιέζεται,
- και η αγορά αναζητά μεγάλες επενδύσεις σε αποθήκευση και νέα έργα ισχύος.
Σύμφωνα με στελέχη του κλάδου, η χώρα κινδυνεύει να περάσει από τη φάση της υπερπροσφοράς αδειών σε μία νέα περίοδο επενδυτικής στασιμότητας, ειδικά στα αιολικά.
Για πολλούς στην αγορά, το νέο χωροταξικό συνιστά τη μεγαλύτερη ανατροπή στο μοντέλο ανάπτυξης των ΑΠΕ από το 2008 μέχρι σήμερα.
