Στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής απάντησης στην ενεργειακή κρίση που πυροδοτεί η ένταση στον Περσικό Κόλπο βρίσκεται η νέα «εργαλειοθήκη» μέτρων που αναμένεται να παρουσιάσει την Τετάρτη 22 Απριλίου η Πρόεδρος της Κομισιόν. Ουσιαστικά, οι παρεμβάσεις στοχεύουν στον περιορισμό του ενεργειακού κόστους και στη θωράκιση νοικοκυριών και επιχειρήσεων, ενόψει και της ατύπου Συνόδου Κορυφής που ακολουθεί στις 23 και 24 Απριλίου στην Κύπρο και αναμένεται να πάρει και τις σχετικές αποφάσεις.
Σενάρια
Πάντως, η Κομισιόν έχει συνθέσει ένα καμβά που βασίζεται σε εναλλακτικά σενάρια και έχει αναλογικές προβολές τόσο σε στρατηγικές παρεμβάσεις όσο και σε άμεσα μέτρα, ‘Ήδη, έχει δοθεί ένα περίγραμμα στο Συμβούλιο Μονίμων Αντιπροσώπων, όπου στο αισιόδοξο σενάριο καταγράφεται μια διατήρηση μια, έστω και με ρίσκα ισορροπίας μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν. Αυτό παραπέμπει σε δράσεις για διαμόρφωση νέων ενεργειακών ροών και σταθεροποίηση της κατάστασης μέχρι τα τέλη του καλοκαιριού.
Βέβαια, το γεγονός ότι οι υποδομές του Κόλπου έχουν πληγεί οδηγεί, ειδικά στην αγορά υγροποιημένου φυσικού αερίου, αλλά και σε παράγωγα του αργού ένα σκηνικό πίεσης τιμών για μακρύ διάστημα ανεξαρτήτως της έκβασης των γεωπολιτικών εξελίξεων.
Την ίδια ώρα το πιο απαισιόδοξο σενάριο παραπέμπει σε συνέχισης ή κλιμάκωσης των εχθροπραξιών, κάτι που για την Ευρώπη παραπέμπει σε μεγάλα ζητήματα στη λειτουργία των εφοδιαστικών αλυσίδων. Προφανώς με έκρηξη τιμών, περιορισμό της ζήτησης και προσκόμματα στην παραγωγή.
Με βάση πάντως τα μέχρι τώρα δεδομένα, οι εκτιμήσεις αναλυτών παραπέμπουν στο πιο αισιόδοξο σενάριο. Έτσι, η δέσμη μέτρων αναμένεται να κινηθεί στη λογική στοχευμένων και προσωρινών παρεμβάσεων, με έμφαση στη δημιουργία «ενεργειακών αναχωμάτων» απέναντι στις διεθνείς ανατιμήσεις. Στο τραπέζι βρίσκονται μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας, μεγαλύτερη ευελιξία στους κανόνες κρατικών ενισχύσεων και παρεμβάσεις στήριξης για ευάλωτα νοικοκυριά και ενεργοβόρες επιχειρήσεις, όπως και διαχείριση αποθεμάτων και εξαγωγών, ειδικά προϊόντων, όπως τα αεροπορικά καύσιμα που είναι στρατηγικής σημασίας. Να σημειωθεί ότι στην Ελλάδα τα τρία διυλιστήρια, 2 της HELLENiQ και ένα της Motor Oil έχουν σημαντική παραγωγή.
Ο Πρωθυπουργός
Σε δημοσιονομικό, επίσης, επίπεδο, στα τέλη Απριλίου αναμένονται τα στοιχεία της Eurostat για την εκτέλεση του προϋπολογισμού του 2025, τα οποία θα καθορίσουν τα περιθώρια εθνικών παρεμβάσεων τα επόμενα έτη. Έτσι, ο συνδυασμός ευρωπαϊκών αποφάσεων και δημοσιονομικών δυνατοτήτων θα κρίνει την έκταση ενός νέου κύκλου στήριξης.
Στο μεταξύ, μήνυμα για ετοιμότητα παρεμβάσεων έστειλε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, τονίζοντας ότι η παράταση της κρίσης αυξάνει την αβεβαιότητα για την οικονομία. Όπως σημείωσε, η Ελλάδα παραμένει σε επιφυλακή για πρόσθετα μέτρα, εφόσον το επιτρέψουν τα δημοσιονομικά περιθώρια, ενώ παράλληλα εξετάζεται κοινή ευρωπαϊκή απάντηση στις ενεργειακές ανατιμήσεις.
“Παρά τις εξωγενείς πιέσεις, σύμφωνα και με την πρόσφατη εκτίμηση του ΔΝΤ, η Ελλάδα εμφανίζεται σχετικά ανθεκτική σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες, διατηρώντας ρυθμούς ανάπτυξης ελαφρά χαμηλότερους από τις προβλέψεις του προϋπολογισμού κατά το Ταμείο, υψηλότερους ωστόσο από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Σε κάθε περίπτωση, είμαστε σε επιφυλακή για τις περαιτέρω επιπτώσεις από την άνοδο του πληθωρισμού και αν χρειαστεί θα λάβουμε πρόσθετα μέτρα στήριξης επιχειρήσεων και νοικοκυριών, εξετάζοντας τα δημοσιονομικά περιθώρια. Να προσθέσω ότι εξετάζεται κοινή ευρωπαϊκή απάντηση στις ενεργειακές ανατιμήσεις. Την Τετάρτη η Πρόεδρος της Κομισιόν θα παρουσιάσει ολοκληρωμένη δέσμη μέτρων για την αντιμετώπιση της συνεχιζόμενης ενεργειακής κρίσης, την οποία θα συζητήσουμε οι 27 στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που ακολουθεί. Εν αναμονή εξελίξεων, λοιπόν” ανέφερε ο κ. Μητσοτάκης.
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο
Σε επίπεδο ΕΕ, η εμπειρία της κρίσης του 2022 λειτουργεί ως οδηγός. Η ύπαρξη μιας «εργαλειοθήκης» επιτρέπει ταχύτερη αντίδραση, χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η δημοσιονομική ισορροπία.
Ωστόσο, μια γενικευμένη «ρήτρα διαφυγής» από τους δημοσιονομικούς κανόνες δεν θεωρείται πιθανή.
Αντίθετα, η έμφαση δίνεται σε:
στοχευμένες επιδοτήσεις
παρεμβάσεις στην αγορά ενέργειας
μέτρα εξοικονόμησης
στήριξη συγκεκριμένων κλάδων (μεταφορές, γεωργία)
Παράλληλα, εξετάζεται μεγαλύτερη ευελιξία στους κανόνες κρατικών ενισχύσεων, κυρίως για τη βιομηχανία.
Ήδη, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα στην επιστολή του εν όψει της Συνόδου Κορυφής κρατά χαμηλά τον “πήχη” προσδοκιών κι αναφέρει ότι “δεδομένων των πιθανών περαιτέρω αρνητικών οικονομικών συνεπειών μιας παρατεταμένης σύγκρουσης, θα συζητήσουμε τα μέσα που έχουμε στη διάθεσή μας, βασιζόμενοι στις αποφάσεις που ελήφθησαν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου και στα μέτρα που πρότεινε η Επιτροπή σε συνέχεια αυτών”.
Η ελληνική διάσταση
Για την Ελλάδα, το εύρος των παρεμβάσεων θα εξαρτηθεί από τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο. Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης την Κυριακή στο ertnews υπογράμμισε ότι τα μέτρα θα παραμείνουν προσωρινά και στοχευμένα, με στόχο τη στήριξη των πιο ευάλωτων χωρίς δημοσιονομικές εκτροπές.
“Σύντομα θα ανακοινωθούν από την Eurostat τα αποτελέσματα για την εκτέλεση του προϋπολογισμού του 2025, οπότε θα έχουμε πιο ξεκάθαρη εικόνα σε σχέση με τις δυνατότητες μας από εδώ και πέρα. Τι μπορούμε να κάνουμε το 2026 και ποιος δημοσιονομικός χώρος θα υπάρξει για περαιτέρω παρεμβάσεις το 2027. Υπάρχει μια κατεύθυνση για προσωρινής ισχύος και στοχευμένα μέτρα, η οποία πάνω-κάτω θα παραμείνει. Η βούληση της κυβέρνησης είναι, παρακολουθώντας την κρίση και τις συνέπειες της να είναι παρούσα ουσιαστικά, όχι με μεγάλα λόγια και πολιτικές σαπουνόφουσκες. Πρέπει να είμαστε διπλά προσεκτικοί: προσεκτικοί απέναντι στο μέσο άνθρωπο που πλήττεται από την αύξηση της τιμής των καυσίμων και όλες τις άλλες συνέπειες. Αλλά και προσεκτικοί για να μην δώσουμε την εντύπωση ότι η χώρα υποκύπτει σε πειρασμούς λαϊκισμού και κάνει πράγματα αναντίστοιχα με αυτά που κάνουν άλλες χώρες, όσο και αν αυτό ενοχλεί κάποιους οι οποίοι θέλουν να παριστάνουν ότι είναι φιλολαϊκοί.”
Το χρέος
“Και εδώ απαντώ και σε αυτούς που αναρωτιόνται αν τα πρωτογενή πλεονάσματα τρώγονται” ανέφερε ο κ. Χατζηδάκης και συμπλήρωσε: ΅”Αποδεικνύεται ότι τρώγονται, όπως αποδείχτηκε και πέρυσι. Είναι ένας δρόμος σοβαρότητας να κρατάς καλή ισορροπία στα δημόσια οικονομικά, να έχεις νοικοκυριό. Με αυτόν τον τρόπο μπορείς να δίνεις αυτά τα οποία αντέχεις χωρίς να διακυβεύεις τις εθνικές επιτυχίες των τελευταίων ετών στην οικονομία. Διότι, παρά την πολύ σημαντική μείωση του δημόσιου χρέους έχουμε ακόμα υψηλό δημόσιο χρέος και πρέπει είμαστε προσεκτικοί σε περιόδους κρίσεων.”
Τα υφιστάμενα μέτρα
Υπενθυμίζεται, ότι ήδη έχουν ανακοινωθεί παρεμβάσεις ύψους 300 εκατ. ευρώ, με αιχμή την επιδότηση στο diesel κίνησης, ενώ εξετάζεται:
παράταση του Fuel Pass
ενισχύσεις στις μεταφορές
στήριξη αγροτών λόγω κόστους λιπασμάτων
μέτρα για μικρομεσαίες επιχειρήσεις
Ο παράγοντας της διάρκειας
Καθοριστικό ρόλο, πάντως, για την αποτελεσματικότητα των μέτρων θα παίξει η διάρκεια της κρίσης και η λειτουργία κρίσιμων ενεργειακών διαδρομών, όπως τα Στενά του Ορμούζ.
Όπως επισημαίνει ο υπουργός Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, η Ευρώπη ήδη βιώνει τις επιπτώσεις, με την ενεργειακή εξάρτηση να παραμένει βασική αδυναμία.
Η πίεση μεταφέρεται και στον πρωτογενή τομέα, καθώς αυξάνεται το κόστος λιπασμάτων και παραγωγής τροφίμων, ενώ τα αποθέματα φυσικού αερίου στην ΕΕ παραμένουν χαμηλά μετά τον χειμώνα.
Η «πράσινη» απάντηση
Παρά την κρίση, η Ευρώπη εμφανίζεται πιο ανθεκτική σε σχέση με το παρελθόν, χάρη στην ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Οι ΑΠΕ λειτουργούν ως βασικό «ανάχωμα» απέναντι στις εξωτερικές πιέσεις, αν και η εξάρτηση από εισαγόμενη ενέργεια παραμένει υψηλή. Το επόμενο βήμα, σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές, είναι η επιτάχυνση επενδύσεων σε δίκτυα, αποθήκευση και διασυνδέσεις.
Προφανώς, τι κρίσιμο στοίχημα έχει να κάνει με τη διάρκεια της κρίσης και την ικανότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ενεργοποιήσει έγκαιρα και αποτελεσματικά τη νέα «εργαλειοθήκη», διατηρώντας την ισορροπία μεταξύ στήριξης της οικονομίας και δημοσιονομικής πειθαρχίας.
