Σε βαθιά ενεργειακή και ανθρωπιστική κρίση βυθίζεται η Κούβα, καθώς το ηλεκτρικό της δίκτυο κατέρρευσε ολοκληρωτικά την Παρασκευή, αφήνοντας εκατομμύρια κατοίκους χωρίς ρεύμα. Πρόκειται για την τελευταία –και μία από τις σοβαρότερες– εκδηλώσεις της παρατεταμένης αποσύνθεσης των ενεργειακών υποδομών της χώρας, σε μια περίοδο κατά την οποία η έλλειψη καυσίμων έχει προσλάβει δραματικές διαστάσεις.
Σύμφωνα με τις κουβανικές αρχές, η γενικευμένη διακοπή προκλήθηκε περίπου στις 2 το μεσημέρι τοπική ώρα, έπειτα από βλάβη σε γραμμές μεταφοράς υψηλής τάσης στο κεντρικό τμήμα του νησιού. Το πρόβλημα επεκτάθηκε γρήγορα στο σύνολο του συστήματος, προκαλώντας καθολική κατάρρευση του δικτύου.
«Έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή τα πρωτόκολλα για τη σταδιακή αποκατάσταση του συστήματος», δήλωσε ο Φέλιξ Εστράδα, αξιωματούχος της κρατικής Εθνικής Ένωσης Ηλεκτρισμού, γνωστής ως UNE.
Μέχρι αργά το βράδυ, η ηλεκτροδότηση είχε επανέλθει μόνο σε ορισμένες διάσπαρτες περιοχές της Αβάνας, κυρίως γύρω από νοσοκομεία και άλλες κρίσιμες υποδομές. Το μεγαλύτερο μέρος της κουβανικής πρωτεύουσας παρέμενε βυθισμένο στο σκοτάδι, υπό βροχή και πυκνή συννεφιά.
Έξι καταρρεύσεις μέσα σε εννέα μήνες
Η νέα γενική διακοπή αποτελεί τουλάχιστον την έκτη μερική ή ολική κατάρρευση του κουβανικού ηλεκτρικού δικτύου από τις αρχές του έτους. Μόνο τον Ιούλιο είχαν καταγραφεί τρία αντίστοιχα περιστατικά, ενώ έκτοτε οι προγραμματισμένες και έκτακτες διακοπές ρεύματος διαρκούν σε πολλές περιοχές ακόμη και περισσότερες από 30 ώρες.
Η κατάσταση έχει γίνει τόσο συνηθισμένη, ώστε η τελευταία κατάρρευση δεν προκάλεσε πλέον ιδιαίτερη έκπληξη σε μια κοινωνία εξαντλημένη από τις συνεχείς στερήσεις. Πολλές συνοικίες της Αβάνας βρίσκονταν ήδη χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα προτού καταρρεύσει συνολικά το σύστημα.
«Χθες είχα μείνει χωρίς ρεύμα για 24 ώρες. Το επανέφεραν για μία ώρα και μετά κατέρρευσε το δίκτυο», δήλωσε ο 23χρονος κάτοικος της Αβάνας Φρανκ Λορένσο, περιγράφοντας ακόμη μία νύχτα χωρίς κλιματισμό ή ανεμιστήρες, με αφόρητη ζέστη και κουνούπια.
Γερασμένες μονάδες και σοβαρές ελλείψεις καυσίμων
Η ηλεκτροπαραγωγή της Κούβας στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε παλιές θερμικές μονάδες, πολλές από τις οποίες λειτουργούν εδώ και δεκαετίες με ανεπαρκή συντήρηση. Οι συχνές βλάβες, η έλλειψη ανταλλακτικών και οι περιορισμένες επενδύσεις έχουν δημιουργήσει ένα σύστημα εξαιρετικά ευάλωτο: η απώλεια μιας μεγάλης μονάδας ή μιας βασικής γραμμής μεταφοράς μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές αποσυνδέσεις και, τελικά, γενικευμένο μπλακ άουτ.
Στο τεχνικό πρόβλημα προστίθεται πλέον η οξεία έλλειψη πετρελαίου. Οι θερμοηλεκτρικές μονάδες, αλλά και οι πολυάριθμες μικρότερες γεννήτριες που χρησιμοποιούνται για την κάλυψη των ελλειμμάτων, χρειάζονται σταθερές εισαγωγές καυσίμων. Χωρίς αυτές, ακόμη και οι μονάδες που παραμένουν τεχνικά διαθέσιμες δεν μπορούν να λειτουργήσουν για αρκετές ώρες.
Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος. Η μειωμένη παραγωγή οδηγεί σε πολύωρες περικοπές φορτίου, οι απότομες μεταβολές επιβαρύνουν περαιτέρω το ήδη ασταθές δίκτυο και κάθε νέα βλάβη αυξάνει τον κίνδυνο συνολικής κατάρρευσης.
Η αμερικανική πίεση και η «ασφυξία» στις εισαγωγές πετρελαίου
Η Αβάνα αποδίδει τη δραματική επιδείνωση στην εκστρατεία πίεσης της Ουάσιγκτον και ειδικότερα στον περιορισμό των πετρελαϊκών ροών προς το νησί. Σύμφωνα με το Reuters, ο πετρελαϊκός αποκλεισμός που επιβλήθηκε από τις ΗΠΑ τον Ιανουάριο έχει εμποδίσει σε μεγάλο βαθμό την προμήθεια της χώρας με καύσιμα.
Οι περιορισμοί στις παραδόσεις πετρελαίου ήρθαν να επιβαρύνουν μια ήδη εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση. Η κουβανική οικονομία αντιμετωπίζει περιορισμένη πρόσβαση σε συνάλλαγμα, δυσκολίες στις διεθνείς πληρωμές και σοβαρά προβλήματα στην προμήθεια πρώτων υλών και ανταλλακτικών.
Η κυβέρνηση των ΗΠΑ θεωρεί την ενεργειακή πίεση μέρος της ευρύτερης στρατηγικής της απέναντι στην κουβανική ηγεσία. Ωστόσο, οι άμεσες επιπτώσεις γίνονται αισθητές κυρίως στον πληθυσμό, καθώς το ηλεκτρικό ρεύμα είναι απαραίτητο για τη λειτουργία των νοσοκομείων, την άντληση και επεξεργασία νερού, την ψύξη τροφίμων και φαρμάκων, τις τηλεπικοινωνίες και τις δημόσιες μεταφορές.
Προειδοποίηση για ανθρωπιστική κρίση
Εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν καταδικάσει τον αμερικανικό αποκλεισμό πετρελαίου, χαρακτηρίζοντάς τον παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Παράλληλα, προειδοποίησαν ότι η Κούβα κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια «σιωπηλή Γάζα», καθώς οι ελλείψεις καυσίμων, τροφίμων και βασικών αγαθών συνδυάζονται με τις παρατεταμένες διακοπές ηλεκτροδότησης.
Οι διακοπές δεν συνεπάγονται απλώς σκοτεινά σπίτια. Επηρεάζουν την ύδρευση, επειδή πολλά αντλιοστάσια δεν μπορούν να λειτουργήσουν, προκαλούν απώλειες τροφίμων λόγω έλλειψης ψύξης και περιορίζουν τη λειτουργία μικρών επιχειρήσεων. Σε ορισμένες περιοχές δυσχεραίνεται ακόμη και η παρασκευή καθημερινού φαγητού, καθώς πολλά νοικοκυριά εξαρτώνται από ηλεκτρικές συσκευές.
Οι κρίσιμες δομές, όπως τα νοσοκομεία, διαθέτουν εφεδρικές γεννήτριες, αλλά η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται και πάλι από την επάρκεια καυσίμων. Όσο η κρίση τροφοδοσίας παρατείνεται, τόσο μειώνονται και τα περιθώρια ασφαλείας.
Μια χώρα στα όρια των αντοχών της
Η τελευταία κατάρρευση δείχνει ότι το ενεργειακό πρόβλημα της Κούβας δεν αποτελεί πλέον μια προσωρινή δυσλειτουργία, αλλά κρίση με δομικά χαρακτηριστικά. Ακόμη και αν η ηλεκτροδότηση αποκατασταθεί σταδιακά, το σύστημα θα εξακολουθήσει να λειτουργεί με ελάχιστες εφεδρείες και υψηλό κίνδυνο νέου μπλακ άουτ.
Για να σταθεροποιηθεί απαιτούνται ταυτόχρονα επαρκείς ποσότητες καυσίμων, εκτεταμένη συντήρηση των θερμικών μονάδων, ανταλλακτικά, αναβάθμιση των γραμμών μεταφοράς και επενδύσεις σε νέες πηγές ηλεκτροπαραγωγής. Πρόκειται, όμως, για παρεμβάσεις που χρειάζονται κεφάλαια, τεχνικό εξοπλισμό και πρόσβαση στις διεθνείς αγορές – ακριβώς δηλαδή όσα δυσκολεύεται σήμερα να εξασφαλίσει η χώρα.
Η Κούβα βρίσκεται έτσι αντιμέτωπη με έναν εξαιρετικά επικίνδυνο συνδυασμό: απαρχαιωμένες υποδομές, έλλειψη καυσίμων, οικονομική ασφυξία και αυξανόμενη κοινωνική κόπωση. Και κάθε νέα κατάρρευση του δικτύου δεν αποτελεί απλώς ακόμη ένα μπλακ άουτ, αλλά ένδειξη ότι ολόκληρο το ενεργειακό σύστημα του νησιού πλησιάζει στα όρια της λειτουργικής του αντοχής.
