Ο Διαχειριστής Συστήματος Μεταφοράς Κύπρου (ΔΣΜΚ) ανακοίνωσε αυτή τη βδομάδα ότι θα αναγκαστεί διακόψει την παροχή ηλεκτρισμού στους καταναλωτές τον Ιούλιο, αν υλοποιηθούν τα αναγγελθέντα μέτρα των συνδικαλιστικών οργανώσεων της δημόσιας επιχείρησης ηλεκτρισμού (ΑΗΚ). Από τη μεριά της η ΑΗΚ, έχοντας αποτύχει να εκσυγχρονίσει το ενεργειακό της μείγμα και τη γενικότερη στρατηγική της, απειλεί κυβέρνηση και πολίτες.
Αρχικά, ο Διαχειριστής Συστήματος Μεταφοράς Κύπρου (ΔΣΜΚ) ενημέρωσε ότι οι περικοπές στην παροχή ηλεκτρισμού προς τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις θα προκύψουν από την Πέμπτη 9 Ιουλίου 2026 και για όσο διάστημα διαρκέσουν τα μέτρα των συνδικαλιστικών οργανώσεων της ΑΗΚ.
Όμως στη συνέχεια, ο υπουργός Ενέργειας, Μιχάλης Δαμιανός, ζήτησε χρόνο για να μελετήσει τα αιτήματα των συνδικαλιστικών οργανώσεων, και οι συνδικαλιστές ανέβαλαν τα μέτρα τους για 15 ημέρες, ορίζοντας συνάντηση με την κυβέρνηση για τις 22 Ιουλίου. Επομένως, η απειλή blackout εν μέσω θέρους παραμένει.
Οι συνδικαλιστές της ΑΗΚ απειλούν ότι αν δεν ικανοποιηθούν τα αιτήματά τους, θα περιορίσουν τον αριθμό των διαθέσιμων μονάδων παραγωγής και δεν θα πραγματοποιούν εκκινήσεις ή σβέσεις μονάδων. Επιπρόσθετα, σε περίπτωση βλάβης σε κάποια μονάδα παραγωγής, η αντικατάστασή της με άλλη μονάδα δεν είναι διασφαλισμένη.
Ως εκ τούτου, ο ΔΣΜΚ είπε ότι σε συνεργασία με τον Διαχειριστή Συστήματος Διανομής (ΔΣΔ), θα αναγκαστεί να προβεί σε περικοπές καταναλωτικού φορτίου κατά τις περιόδους της ημέρας που η διαθέσιμη παραγωγή δεν θα επαρκεί για την κάλυψη της ζήτησης.
Ο ΔΣΜΚ εκτιμά ότι το έλλειμμα παραγωγής θα παρουσιάζεται καθημερινά μεταξύ των ωρών 17:30 – 01:00 της επόμενης ημέρας. «Ιδιαίτερα κατά τις ώρες αιχμής (19:30-21:30), η περικοπή καταναλωτικού φορτίου εκτιμάται ότι θα ανέλθει μέχρι και το 25% της συνολικής ζήτησης,» αναφέρει.
Η Κυπριακή Ανταγωνιστική Αγοράς Ηλεκτρισμού, η οποία καθυστερούσε επί σειρά ετών μπλοκάροντας στην πράξη την απελευθέρωση της αγοράς και τον ανταγωνισμό προς εξυπηρέτηση της παντοκρατορίας της ΑΗΚ, θα είναι επίσης θύμα των μέτρων των συνδικαλιστών. Ο ΔΣΜΚ ενημέρωσε ότι η λειτουργία της Ανταγωνιστικής Αγοράς Ηλεκτρισμού θα ανασταλεί καθ’ όλη τη διάρκεια εφαρμογής των μέτρων των συντεχνιών.
Τα αιτήματα των συνδικαλιστών της ΑΗΚ, με τα οποία χωρίς έκπληξη φέρεται να ευθυγραμμίζεται και το Διοικητικό Συμβούλιο της εταιρείας, περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων την παραχώρηση στην ΑΗΚ άγονης κρατικής γης, στην οποία να εγκατασταθούν φωτοβολταϊκά πάρκα, την πρόσβαση της ΑΗΚ στην αγορά φθηνής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές που θα μειώσει το κόστος ηλεκτρισμού, και διαβεβαιώσεις ότι οι ρυπογόνες μονάδες παραγωγής ηλεκτρισμού της εταιρίας δε θα απενεργοποιηθούν.
Το ηλεκτρικό σύστημα της Κύπρου στο τέλος του 2025 περιλάμβανε 1.5 GW μονάδων που καίνε ορυκτά καύσιμα – ντίζελ και φυσικό αέριο – και περίπου 1139 MW συστημάτων από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η ΑΗΚ, με την ξεπερασμένη στρατηγική της, έχει στην ιδιοκτησία της μόνο 20 MW συστημάτων πράσινης ενέργειας και το σύνολο των συμβατικών μονάδων. Επιπρόσθετα, πολλές από τις μονάδες είναι οικονομικά ασύμφορες διότι παράγουν ρεκόρ ρύπων για τους οποίους πληρώνουν πρόστιμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι συνέπειες της καταστρεπτικής στρατηγικής της ΑΗΚ φαίνονται πιο έντονα τα τελευταία χρόνια που ο ανταγωνισμός από τις φθηνές ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αυξάνει. Όμως αυτό δεν είναι λάθος των καταναλωτών, ούτε μπορεί να υπονομεύεται ο ανταγωνισμός για το συμφέρον της ΑΗΚ.
Ερωτήματα
Προκύπτουν πολλά ερωτήματα από τις τελευταίες εξελίξεις.
Ο Δρ. Ανδρέας Προκοπίου, ιδρυτής της πλατφόρμας ανάλυσης της Κυπριακής αγοράς ηλεκτρισμού CyprusGrid, μιλώντας στο EnergyMag επεσήμανε ότι η δημόσια ανακοίνωση του ΔΣΜΚ δεν προσδιoρίζει ποια πρόνοια των Κανόνων Ανταγωνιστικής Αγοράς Ηλεκτρισμού επικαλείται. Από ξεχωριστή όμως ενημέρωση του ΔΣΜΚ προς τους ίδιους τους συμμετέχοντες της αγοράς, προκύπτει ότι επρόκειτο για το Κεφάλαιο 10, με τον ΔΣΜΚ να προτίθεται να κηρύξει Κατάσταση Έκτακτης Ανάγκης στην Ανταγωνιστική Αγορά Ηλεκτρισμού βάσει αυτού του Κεφαλαίου. «Το πρώτο πράγμα που θα ήθελα να ξεκαθαρίσω είναι ότι ο μηχανισμός στον οποίο φαίνεται να στηρίχθηκε ο ΔΣΜΚ, το Κεφάλαιο 10 των Κανόνων Αγοράς, προβλέπει ρητά ότι όταν το διαθέσιμο παραγωγικό δυναμικό δεν επαρκεί για να καλύψει το φορτίο σε πραγματικό χρόνο, οι Κανόνες αναστέλλονται και η διαχείριση περνά σε ειδικές πρόνοιες, με δικό της μηχανισμό τιμολόγησης των αποκλίσεων στο τέλος.»
«Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν ερωτήματα. Το αντίθετο,» ισχυρίζεται ο Προκοπίου.
Καταρχήν, δεν πρέπει να παραβλέπεται το χρονικό πλαίσιο αυτών των ενεργειών. Το ενδεχόμενο blackout σε περίοδο υψηλής ζήτησης και υψηλών θερμοκρασιών μπορεί να αποδειχθεί επικίνδυνο, ακόμα και απειλητικό για τη ζωή, για ηλικιωμένους ή ευπαθή άτομα χωρίς πρόσβαση σε κλιματισμό, σημειώνει ο Προκοπίου.
Έπειτα, το κριτήριο του Κεφαλαίου 10 είναι γραμμένο εντελώς ανεξάρτητα από την αιτία, ρωτά μόνο αν η ισχύς επαρκεί, όχι γιατί λείπει. Σε κάθε άλλη χρήση του όμως, ένας τέτοιος μηχανισμός προϋποθέτει κάτι απρόβλεπτο, βλάβη, ακραίο καιρικό φαινόμενο. «Εδώ όμως πρόκειται για μέτρα σχεδιασμένα και προγραμματισμένα, τα οποία ανακοινώθηκαν εκ των προτέρων.»
Τρίτον, «όσο ισχύουν αυτές οι ειδικές διευθετήσεις, οι συνήθεις Χρεώσεις Μη Συμμόρφωσης δεν επιβάλλονται, και η ίδια η αγορά αναστέλλεται. Αν λοιπόν η αφετηρία δεν είναι βλάβη εξοπλισμού αλλά μια εργασιακή διαφορά των συντεχνιών, ποιος τελικά επωμίζεται το κόστος;»
Τέταρτον, «η ΑΗΚ Παραγωγή είναι ο Δεσπόζων Συμμετέχων της αγοράς, με μερίδιο παραγωγής πάνω από 85%. Αυτή η συγκέντρωση από μόνη της σημαίνει ότι μια εσωτερική εργασιακή διαφορά των συντεχνιών της, ανεξαρτήτως της ουσίας των αιτημάτων τους, αρκεί να θέσει σε κίνδυνο την επάρκεια ισχύος ολόκληρης της χώρας, με την ΑΗΚ Παραγωγή να παραμένει ταυτόχρονα ο αποδέκτης των εντολών κατανομής του ΔΣΜΚ όσο θα διαρκούσε η κατάσταση. Δεν είναι κατηγορία προς τις συντεχνίες, που έχουν κάθε δικαίωμα να διεκδικούν τα αιτήματά τους, ούτε προς την ΑΗΚ ως εταιρεία, που δεν επέλεξε αυτή την κατάσταση. Είναι παρατήρηση δομής αγοράς: όταν η παραγωγή μιας χώρας είναι τόσο συγκεντρωμένη σε έναν φορέα, κάθε εσωτερική διαφορά του, τεχνικής ή εργασιακής φύσης, μπορεί να μετατραπεί σε κίνδυνο για ολόκληρο το σύστημα, με το κόστος να μετακυλίεται τελικά στον καταναλωτή, ανεξάρτητα από το ποιος βρίσκεται στο επίκεντρο της επόμενης διαφοράς.»
Τέλος, «θα ήθελα να μάθω αν ο ρυθμιστής ενέργειας σκοπεύει να εμπλακεί ουσιαστικά σε αυτή την υπόθεση και ειδικά αν σκοπεύει να εξετάσει κατά πόσο η συγκέντρωση παραγωγής σε έναν φορέα αφήνει το σύστημα εκτεθειμένο σε κάθε μελλοντική εσωτερική διαφορά, τεχνικής ή εργασιακής φύσης.»
