Χωρίς συγκεκριμένη κατάληξη ολοκληρώθηκε η τηλεδιάσκεψη που πραγματοποιήθηκε χθες μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, των Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς και των Ρυθμιστικών Αρχών των πέντε χωρών που συμμετέχουν στον σχεδιασμό του Κάθετου Διαδρόμου φυσικού αερίου. Οι επαφές αναμένεται να συνεχιστούν, καθώς ορίστηκε νέα τηλεδιάσκεψη για την επόμενη εβδομάδα, με στόχο να βρεθεί λύση στα ρυθμιστικά ζητήματα που εξακολουθούν να περιορίζουν την εμπορική λειτουργία του έργου.
Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκεται το κατά πόσο θα δοθεί παράταση στις υφιστάμενες εξαιρέσεις που επιτρέπουν τη διάθεση μηνιαίων προϊόντων μεταφοράς φυσικού αερίου μέσω του Διαδρόμου και μετά τον Απρίλιο, ή αν μπορεί να διαμορφωθεί μια πιο σταθερή και μακροπρόθεσμη ρυθμιστική λύση.
Πηγές με γνώση των διαβουλεύσεων αναφέρουν ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εμφανίζεται να προκρίνει μια συνολική αντιμετώπιση των θεσμικών εμποδίων, αντί για μια ακόμη προσωρινή παράταση των εξαιρέσεων. Στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα μόνιμο πλαίσιο που θα επιτρέψει την πλήρη αξιοποίηση του Κάθετου Διαδρόμου ως στρατηγικής ενεργειακής υποδομής για την περιοχή.
Οι συμφωνίες της Atlantic SEE LNG Trade δίνουν ώθηση στο έργο
Πάντως, οι Βρυξέλλες εμφανίζονται πλέον πιο ευέλικτες σε σχέση με το προηγούμενο διάστημα. Καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη μετατόπιση φαίνεται να διαδραμάτισε η υπουργική συνάντηση που πραγματοποιήθηκε την προηγούμενη εβδομάδα στην Ουάσιγκτον. Ένας από τους παράγοντες που ενίσχυσαν τη δυναμική του σχεδιασμού είναι η ισχυρή πολιτική και χρηματοδοτική στήριξη που αποτυπώθηκε στο κοινό ανακοινωθέν των 13 χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, το οποίο επιβεβαιώνει τη σημασία του έργου για την ενεργειακή ασφάλεια της περιοχής.
Ωστόσο, ακόμη μεγαλύτερη ώθηση φαίνεται να προέρχεται από τις νέες εμπορικές συμφωνίες που έχει συνάψει η Atlantic SEE LNG Trade για την προμήθεια αμερικανικού LNG σε χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Η εταιρεία, στην οποία ο Όμιλος AKTOR συμμετέχει με ποσοστό 60% και η ΔΕΠΑ Εμπορίας με 40%, προχώρησε σε μακροχρόνια συμβόλαια προμήθειας, τα οποία ενισχύουν την εμπορική βάση του εγχειρήματος.
Οι συμφωνίες αυτές λειτουργούν ως σαφές μήνυμα προς την αγορά ότι υπάρχει ουσιαστικό ενδιαφέρον για την αξιοποίηση της υποδομής, υπό την προϋπόθεση ότι θα αρθούν οι κανονιστικές στρεβλώσεις που μέχρι σήμερα περιορίζουν την πλήρη ανάπτυξη και εμπορική λειτουργία του έργου.
Μεταβατική λύση μέχρι τις μόνιμες αλλαγές
Σε αυτό το πλαίσιο, η παράταση των εξαιρέσεων θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μια μεταβατική λύση, έως ότου ολοκληρωθούν οι απαραίτητες τροποποιήσεις στους ευρωπαϊκούς κανονισμούς και ενσωματωθεί ρητά στο ρυθμιστικό πλαίσιο η δυνατότητα λειτουργίας του Κάθετου Διαδρόμου ως εργαλείου ενεργειακής ασφάλειας.
Ο σχεδιασμός προβλέπει ότι, εφόσον διαμορφωθεί το κατάλληλο θεσμικό περιβάλλον, θα καταστεί δυνατή από τη χειμερινή περίοδο 2026-2027 η διάθεση ετήσιων προϊόντων μεταφοράς. Για τον ΔΕΣΦΑ και τους υπόλοιπους διαχειριστές των εμπλεκόμενων χωρών, μια τέτοια εξέλιξη θα προσφέρει μεγαλύτερη προβλεψιμότητα στη χρήση των υποδομών, πιο ανταγωνιστικές χρεώσεις μεταφοράς και τη δυνατότητα σύναψης μακροχρόνιων εμπορικών συμφωνιών.
Στην ουσία, οι αλλαγές που συζητούνται στοχεύουν στη δημιουργία ενός ειδικού καθεστώτος για έναν ενεργειακό διάδρομο με έντονη γεωπολιτική και στρατηγική σημασία, όπου δεν θα εφαρμόζονται πλήρως οι κανόνες που ισχύουν για μια ώριμη και πλήρως απελευθερωμένη αγορά φυσικού αερίου.
Ο ρόλος του Διαδρόμου στην ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, ο Κάθετος Διάδρομος αποτελεί κρίσιμο κρίκο στο νέο ενεργειακό χάρτη της Νοτιοανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης, ιδιαίτερα μετά τη δραστική μείωση των ρωσικών προμηθειών φυσικού αερίου και την προοπτική πλήρους διακοπής τους τα επόμενα χρόνια.
Ο σχεδιασμός του Διαδρόμου επιδιώκει να διευκολύνει τη μεταφορά φυσικού αερίου από τον Νότο προς τον Βορρά, αξιοποιώντας υφιστάμενες και νέες υποδομές ώστε να ενισχυθεί η ασφάλεια εφοδιασμού χωρών της περιοχής. Ωστόσο, το ισχύον ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο δεν έχει διαμορφωθεί με γνώμονα τέτοιου είδους στοχευμένες ροές, γεγονός που δημιουργεί σημαντικές πρακτικές δυσκολίες.
Οι ευρωπαϊκοί κανόνες που δημιουργούν περιορισμούς
Ένα από τα βασικά εμπόδια συνδέεται με τον Κανονισμό (ΕΚ) 715/2009, ο οποίος καθιέρωσε το μοντέλο entry–exit για την πρόσβαση στα δίκτυα φυσικού αερίου. Στο πλαίσιο αυτό, οι χρήστες δεσμεύουν ανεξάρτητα χωρητικότητα εισόδου και εξόδου χωρίς να δηλώνουν τελικό προορισμό του αερίου. Από τη στιγμή που το καύσιμο εισέρχεται στο σύστημα, αντιμετωπίζεται ως πλήρως εμπορεύσιμο προϊόν και δεν επιτρέπεται να επιβληθούν περιορισμοί σχετικά με τη χώρα κατανάλωσης, καθώς οι λεγόμενες destination clauses απαγορεύονται.
Ταυτόχρονα, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2017/459, γνωστός ως CAM Network Code, καθορίζει τους κανόνες δημοπράτησης της δυναμικότητας μεταφοράς. Οι διαχειριστές είναι υποχρεωμένοι να διαθέτουν τυποποιημένα προϊόντα μέσω δημοπρασιών, χωρίς διαφοροποίηση ως προς τον τρόπο χρήσης τους και με πλήρη δυνατότητα μεταπώλησης. Στο πλαίσιο αυτό, ούτε οι διαχειριστές ούτε οι ρυθμιστικές αρχές μπορούν να επιβάλουν δέσμευση χωρητικότητας για συγκεκριμένη χώρα εξόδου.
Επιπλέον, το ισχύον σύστημα τιμολόγησης δημιουργεί αθροιστικές χρεώσεις entry–exit κατά μήκος του Διαδρόμου, γεγονός που μειώνει την ανταγωνιστικότητα της διαδρομής μεταφοράς. Παράλληλα, το ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο για την απανθρακοποίηση, το οποίο αντιμετωπίζει το φυσικό αέριο ως μεταβατικό καύσιμο, περιορίζει έμμεσα τα κίνητρα για μακροχρόνιες δεσμεύσεις χωρητικότητας.
Αναζητώντας ειδικό καθεστώς για έναν στρατηγικό διάδρομο
Η φιλοσοφία της ενιαίας αγοράς φυσικού αερίου, που ενισχύει τη ρευστότητα και τον ανταγωνισμό, έρχεται έτσι σε σύγκρουση με τις ανάγκες λειτουργίας ενός στρατηγικού ενεργειακού διαδρόμου. Ο Κάθετος Διάδρομος προϋποθέτει κατευθυνόμενες ροές από τον Νότο προς τον Βορρά, σταθερή χρήση των υποδομών και σε ορισμένες περιπτώσεις τη δυνατότητα δέσμευσης χωρητικότητας για αγορές με αυξημένες ανάγκες ενεργειακής ασφάλειας.
Οι αλλαγές που εξετάζονται στο ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο στοχεύουν ακριβώς στη δημιουργία ενός ειδικού καθεστώτος που θα επιτρέπει την προτεραιοποίηση της στρατηγικής λειτουργίας του Διαδρόμου, χωρίς να ανατρέπονται οι βασικές αρχές της ενιαίας αγοράς.
Εφόσον προχωρήσουν οι αναγκαίες προσαρμογές, θα ανοίξει ο δρόμος για τη διάθεση ετήσιων προϊόντων μεταφοράς, για πιο ανταγωνιστικές χρεώσεις και για μακροχρόνιες συμβάσεις που θεωρούνται κρίσιμες τόσο για τη βιωσιμότητα όσο και για τον γεωπολιτικό ρόλο του Κάθετου Διαδρόμου στην ευρωπαϊκή ενεργειακή αρχιτεκτονική.
