Ένα ευρύ πακέτο αλλαγών στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας φέρνει το νομοσχέδιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, το οποίο τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση από τις 10 έως τις 24 Οκτωβρίου. Κεντρικός άξονας είναι η ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής Οδηγίας 2024/1711, αλλά το σχέδιο νόμου περιλαμβάνει επίσης ρυθμίσεις για τις συνδέσεις στο δίκτυο, την αυτοκατανάλωση, τα έργα ΑΠΕ και την ανάπτυξη των data centers.
Η βασική κατεύθυνση είναι διπλή: να περιοριστεί η έκθεση των καταναλωτών στις διακυμάνσεις της χονδρεμπορικής αγοράς και να αξιοποιηθεί καλύτερα ο διαθέσιμος ηλεκτρικός χώρος. Στο ίδιο νομοσχέδιο εντάσσεται η σύσταση του Ταμείου Απανθρακοποίησης Νήσων, με σχεδιαζόμενο επενδυτικό πρόγραμμα 2,3 δισ. ευρώ.
Οι προβλέψεις, πάντως, βρίσκονται ακόμη στο στάδιο της διαβούλευσης. Η πρακτική επίδρασή τους θα εξαρτηθεί από το τελικό κείμενο, τις υπουργικές αποφάσεις και τους κανόνες που θα εξειδικεύσει η ΡΑΑΕΥ.
Σταθερά τιμολόγια τουλάχιστον ενός έτους
Στο σκέλος της λιανικής, το νομοσχέδιο κατοχυρώνει την υποχρέωση των προμηθευτών να προσφέρουν συμβάσεις ορισμένου χρόνου με σταθερή τιμή, διάρκειας τουλάχιστον ενός έτους. Κατά τη διάρκεια της σύμβασης ο προμηθευτής δεν θα μπορεί να μεταβάλλει μονομερώς τους όρους και την τιμή που έχει καθορίσει.
Η ρύθμιση ενισχύει τη δυνατότητα των νοικοκυριών να επιλέγουν μεγαλύτερη προβλεψιμότητα στον λογαριασμό τους, μεταφέροντας μέρος του κινδύνου των μεταβολών της χονδρεμπορικής αγοράς στον προμηθευτή. Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι καταργείται η επιλογή των κυμαινόμενων προϊόντων: ο καταναλωτής θα εξακολουθεί να αποφασίζει ποιο είδος σύμβασης ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες του.
Προβλέπεται ακόμη ότι δεν θα μπορεί να διακόπτεται η ηλεκτροδότηση όσο βρίσκεται σε εξέλιξη διαδικασία επίλυσης διαφοράς. Για όσους καταλήγουν στον Προμηθευτή Τελευταίου Καταφυγίου, το διάστημα εκπροσώπησης αυξάνεται από τρεις σε τουλάχιστον έξι μήνες.
Σημαντική είναι και η πρόβλεψη για μείωση κατά 50% της μοναδιαίας χρέωσης Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας στην πρώτη κλίμακα οικιακής κατανάλωσης. Το νομοσχέδιο συνδέει τη δυνατότητα αυτή με τη μείωση του κόστους ηλεκτροδότησης των νησιών, καθώς προχωρούν οι διασυνδέσεις τους με το ηπειρωτικό σύστημα. Το τελικό όφελος ανά νοικοκυριό θα εξαρτηθεί από την κατανάλωση και την εφαρμογή της νέας χρέωσης.
Hedging και δοκιμές αντοχής για τους προμηθευτές
Η ευρωπαϊκή ενεργειακή κρίση ανέδειξε πόσο γρήγορα οι αυξήσεις στη χονδρεμπορική αγορά μπορούν να μεταφερθούν στα τιμολόγια. Το νομοσχέδιο απαντά με υποχρέωση των προμηθευτών να λαμβάνουν μέτρα αντιστάθμισης κινδύνου, μέσω στρατηγικών hedging, και με πρόβλεψη για δοκιμές αντοχής σε δυσμενή σενάρια αγοράς.
Το πλαίσιο των δοκιμών θα καθοριστεί από τη ΡΑΑΕΥ, η οποία αποκτά ενισχυμένο εποπτικό ρόλο. Η αποτελεσματικότητα της ρύθμισης θα εξαρτηθεί από το πόσο συγκεκριμένα θα οριστούν οι απαιτήσεις: ποιους κινδύνους θα πρέπει να καλύπτουν οι προμηθευτές, με ποια εργαλεία και με ποια συχνότητα θα ελέγχεται η συμμόρφωσή τους.
Η κατεύθυνση είναι να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα των εταιρειών προμήθειας σε μεγάλες μεταβολές τιμών και να μειωθεί η πιθανότητα οι οικονομικές πιέσεις να μεταφέρονται απότομα στους πελάτες ή να δημιουργούν προβλήματα στην αγορά.
Ευέλικτες συνδέσεις για περιοχές χωρίς διαθέσιμο χώρο
Για τις νέες συνδέσεις, ο ΔΕΔΔΗΕ και ο ΑΔΜΗΕ θα πρέπει να δημοσιεύουν ανά τρίμηνο στοιχεία για τις δυνατότητες σύνδεσης σε κάθε περιοχή. Οι αιτήσεις θα υποβάλλονται ψηφιακά, ενώ οι ενδιαφερόμενοι θα ενημερώνονται για την εξέλιξή τους εντός τριμήνου και στη συνέχεια ανά τρίμηνο.
Το σημαντικότερο νέο εργαλείο είναι οι Συμβάσεις Σύνδεσης Ευέλικτης Ισχύος. Θα αφορούν περιοχές όπου δεν υπάρχει επαρκής χωρητικότητα για νέες συνδέσεις με εγγυημένη ισχύ. Ο παραγωγός ή ο καταναλωτής θα μπορεί να συνδεθεί αποδεχόμενος ότι ο Διαχειριστής θα περιορίζει, μέσα σε συμφωνημένα όρια, την ενέργεια που διοχετεύει στο δίκτυο ή απορροφά από αυτό.
Για περιορισμούς εντός των συμφωνημένων ορίων δεν προβλέπεται αποζημίωση. Αν ξεπεραστούν τα όρια, ο ιδιοκτήτης της εγκατάστασης θα έχει δικαίωμα αποζημίωσης, ενώ προβλέπονται χρεώσεις για όσους δεν τηρούν τους όρους περιορισμού. Μετά την ολοκλήρωση των αναγκαίων έργων στο δίκτυο, η ευέλικτη σύνδεση θα μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να μετατραπεί σε σύνδεση εγγυημένης ισχύος.
Το εργαλείο μπορεί να επιτρέψει την είσοδο νέων έργων σε περιοχές όπου σήμερα η σύνδεση καθυστερεί λόγω έλλειψης ηλεκτρικού χώρου. Ταυτόχρονα, μεταφέρει στους επενδυτές ένα μέρος του κινδύνου περικοπών και αβεβαιότητας. Γι’ αυτό θα έχει σημασία να αποσαφηνιστούν τα όρια, η διάρκεια και ο τρόπος υπολογισμού των περιορισμών, καθώς και οι προϋποθέσεις αποζημίωσης.
Πώς σχεδιάζεται το Ταμείο των 2,3 δισ. ευρώ
Το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νήσων προορίζεται να χρηματοδοτήσει έργα που θα μειώσουν σταδιακά την εξάρτηση των νησιών από πετρελαϊκές μονάδες ηλεκτροπαραγωγής. Στις επιλέξιμες κατηγορίες περιλαμβάνονται έργα ΑΠΕ και αποθήκευσης, ηλεκτρικές διασυνδέσεις και αναβάθμιση υποδομών, σταθμοί φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων και φράγματα πολλαπλού σκοπού.
Το Ταμείο θα μπορεί να καλύπτει έως το 60% της επενδυτικής δαπάνης κάθε επιλέξιμου τμήματος έργου. Ως κύρια πηγή πόρων προβλέπονται τα έσοδα από τη δημοπράτηση έως 25 εκατομμυρίων δικαιωμάτων εκπομπών, τα οποία μπορεί να διεκδικήσει η Ελλάδα, καθώς και οι τόκοι του σχετικού λογαριασμού. Τη δημοπράτηση και τη διαχείριση των εσόδων προβλέπεται να αναλάβει η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων.
Η αναφορά σε επενδυτικό πρόγραμμα 2,3 δισ. ευρώ είναι φιλόδοξη, αλλά η απόδοση του Ταμείου θα κριθεί από τη διαθεσιμότητα και την αξία των δικαιωμάτων, την ταχύτητα ωρίμανσης των έργων και τους όρους συγχρηματοδότησης. Καθοριστικό θα είναι επίσης ποια νησιά και ποια έργα θα προηγηθούν, καθώς και το πώς θα συνδυαστούν οι νέες ΑΠΕ με αποθήκευση, διασυνδέσεις και τις ανάγκες ευστάθειας του ηλεκτρικού συστήματος.
Τη διαχείριση του Ταμείου αναλαμβάνει η Γενική Γραμματεία Ενέργειας και Ορυκτών Πρώτων Υλών, με αρμοδιότητες για τη διαχείριση των πόρων, την παρακολούθηση των έργων και τη συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την ΕΤΕπ. Προβλέπεται επίσης Συντονιστική Επιτροπή με εκπροσώπους της κυβέρνησης, της Κομισιόν και της ΕΤΕπ.
Αυστηρότερο πλαίσιο για τα data centers
Το σχέδιο νόμου επιχειρεί να συνδέσει την ταχεία ανάπτυξη των data centers με τη διαθεσιμότητα ηλεκτρικού χώρου και την επιβάρυνση που προκαλούν στο σύστημα. Οι επενδυτές θα καλύπτουν το κόστος σύνδεσης και των έργων ενίσχυσης που απαιτούνται αποκλειστικά λόγω της σύνδεσης της εγκατάστασης. Τα νέα data centers θα πρέπει επίσης να καλύπτουν τουλάχιστον το 60% της ετήσιας κατανάλωσής τους από ΑΠΕ.
Για κάθε MW προβλέπεται εγγυητική επιστολή 200.000 ευρώ, ενώ θεσπίζονται κριτήρια οικονομικής επάρκειας και αυστηρότερες απαιτήσεις επενδυτικής και περιβαλλοντικής ωριμότητας για τη χορήγηση Οριστικής Προσφοράς Σύνδεσης. Παράλληλα, προβλέπεται Μητρώο Κέντρων Δεδομένων στη ΡΑΑΕΥ.
Οι ρυθμίσεις επιχειρούν να περιορίσουν αιτήσεις που δεσμεύουν ηλεκτρικό χώρο χωρίς να συνοδεύονται από ώριμο επενδυτικό σχέδιο και να διασφαλίσουν ότι μέρος της αυξημένης κατανάλωσης θα καλύπτεται από καθαρή ενέργεια. Η επίδρασή τους στην προσέλκυση επενδύσεων θα εξαρτηθεί από την εφαρμογή των κριτηρίων και από το αν οι νέοι κανόνες θα συμβαδίζουν με τον σχεδιασμό των δικτύων και την πραγματική διαθεσιμότητα πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας.
Ρυθμίσεις για αγρότες, δήμους και οικιακά φωτοβολταϊκά
Το νομοσχέδιο περιλαμβάνει παρεμβάσεις και για άλλους φορείς της ενεργειακής μετάβασης. Για τους κατ’ επάγγελμα αγρότες προβλέπεται νέα δυνατότητα υποβολής της δήλωσης για το 2025, ώστε να μπορούν να λάβουν την αυξημένη τιμή αποζημίωσης για το έργο ΑΠΕ που κατέχουν.
Για έργα ΑΠΕ των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης προβλέπεται απαλλαγή από τέλη υποβολής αιτήσεων προς τη ΡΑΑΕΥ και τους Διαχειριστές, μείωση κατά 50% του τέλους δέσμευσης φυσικού και ηλεκτρικού χώρου και παράταση της ισχύος έργων προκειμένου να ωριμάσουν.
Για οικιακά φωτοβολταϊκά έως 10,8 kW, η περίσσεια ενέργειας που διοχετεύεται στο δίκτυο θα αποζημιώνεται με μηδενική τιμή όταν οι τιμές στη χονδρεμπορική αγορά είναι αρνητικές. Στόχος είναι να μην επιβαρύνονται τα νοικοκυριά σε τέτοιες περιόδους.
Παράλληλα, αυστηροποιείται το πλαίσιο για τα ιδιωτικά δίκτυα που εξυπηρετούν έργα ΑΠΕ. Προβλέπονται ετήσιες τεχνικές εκθέσεις, δειγματοληπτικοί και επιτόπιοι έλεγχοι από τον ΔΕΔΔΗΕ και προσωρινή διακοπή λειτουργίας τουλάχιστον τριών μηνών σε περίπτωση μη υποβολής των απαιτούμενων στοιχείων. Η δυνατότητα κατασκευής εναέριων δικτύων περιορίζεται στις περιπτώσεις όπου η υπόγεια όδευση είναι τεχνικά αδύνατη.
Ένα νομοσχέδιο με πολλές διαφορετικές εκκρεμότητες
Πέρα από τις ενεργειακές αλλαγές, το σχέδιο νόμου περιλαμβάνει χωροταξικές, πολεοδομικές και περιβαλλοντικές ρυθμίσεις. Σε αυτές περιλαμβάνονται η μετεγκατάσταση του οικισμού Μεταμόρφωση στον Δήμο Παλαμά, η αναβάθμιση του Σταδίου «Γ. Καραϊσκάκης», η ανάθεση στον ΟΦΥΠΕΚΑ αρμοδιοτήτων στη θαλάσσια περιοχή του Θερμαϊκού και νέα παράταση για το καθεστώς των καλυβών στο Δέλτα του Έβρου.
Η έκταση των παρεμβάσεων δείχνει ότι πρόκειται για ευρύτερο νομοσχέδιο και όχι μόνο για την ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής οδηγίας. Για την αγορά ενέργειας, το κρίσιμο ερώτημα είναι αν οι νέοι κανόνες θα μεταφραστούν σε περισσότερο προβλέψιμους λογαριασμούς, ταχύτερες και διαφανέστερες συνδέσεις και επενδύσεις που θα συμβάλουν ουσιαστικά στην ασφάλεια εφοδιασμού. Η διαβούλευση έως τις 24 Οκτωβρίου είναι το πρώτο βήμα· η εφαρμογή των ρυθμίσεων θα δείξει το πραγματικό τους αποτύπωμα.
